Iran bestookte de afgelopen dagen doelen in Pakistan, Irak en Syrië. Pakistan gaf lik op stuk en liet zijn luchtmacht ‘anti-Pakistaanse doelen’ in Iran bombarderen. Zijn dit de voorboden van de grotere regionale oorlog die al meteen na de aanval van Hamas op Israël op 7 oktober alom werd gevreesd, een oorlog waarin Iran direct betrokken zou raken?
Het antwoord is eenvoudigweg: nee. Althans niet als het aan de Iraanse machthebbers ligt. Die hebben, zo menen Irankenners eenstemmig, geen belang bij een grootschalig regionaal conflict, zeker niet als Iran daarin rechtstreeks een militaire confrontatie met Israël en vooral de VS zou moeten aangaan. Zoiets zou de ayatollahs in Teheran slecht bekomen, en dat weten ze.
Over de auteur
Rob Vreeken is correspondent in Istanbul voor de Volkskrant. Hij schrijft over Turkije, Iran en Israël/Palestina. Voorheen werkte hij op de buitenlandredactie, waar hij zich specialiseerde in mensenrechten, Zuid-Azië en het Midden-Oosten. Hij is auteur van Een heidens karwei - Erdogan en de mislukte islamisering van Turkije.
Iets dergelijks geldt ook voor één potentieel slagveld in zo’n regionale oorlog, de Israëlisch-Libanese grens. Al ruim drie maanden beschieten Israël en Hezbollah elkaar en vanaf het begin is geopperd dat het weleens uit de hand zou kunnen lopen. Dat zou een dramatische ontwikkeling zijn. Hezbollah beschikt over veel meer en veel zwaardere raketten dan Hamas. Een Israëlische invasie van Libanon is dan onvermijdelijk.
Het besluit Israël niet tot het uiterste te tergen, heeft Hezbollah ongetwijfeld genomen in goed overleg met Teheran. De relatie met Iran kan zich qua intensiteit (en wederzijdse afhankelijkheid) meten met die tussen Israël en de Verenigde Staten. Ook Iran wil geen Libanonoorlog. Daarin zou het niet aan de zijlijn kunnen blijven staan. Liever koestert het de permanente dreiging die Hezbollah voor Israël betekent, als een verzekeringspremie tegen een Israëlische aanval op Iran.
Dit alles doet niets af aan de retoriek van de Iraanse leiders. Die hebben van het begin af hun steun betuigd aan Hamas, ook al waren ze waarschijnlijk niet volledig op de hoogte van de aanvalsplannen. Als leiders van de As van Verzet, het anti-Israëlische front in de regio, konden ze moeilijk anders.
Bovendien komt de Gazaoorlog Teheran goed uit, en niet alleen omdat de Israëlisch-Saoedische toenadering is stilgelegd. ‘Hoe langer de Gazaoorlog doorgaat, hoe meer de kritiek op Israël toeneemt, des te sterker de bondgenoten van Iran worden en hoe hoger de spanningen tussen Israël en de VS oplopen, zoals over de toekomst van Gaza’, zegt de Nederlandse Irankenner Peyman Jafari. ‘Iran spint er garen bij als op het wereldtoneel duidelijk wordt dat Israël het probleem is.’
Tegelijkertijd moet Iran niet alleen aan de VS en Israël, maar ook aan zijn bondgenoten en andere vijanden in de regio zijn kracht tonen. De boodschap: met Teheran valt niet te sollen. Zo kon de aanslag van IS begin januari in de stad Kerman, met 84 doden tot gevolg, niet onbeantwoord blijven. ‘Dat is het gevaarlijke spel van Iran’, zegt Jafari. ‘Enerzijds sterk lijken, anderzijds geen direct conflict creëren. Maar hoelang gaat dat nog goed?’
Ook Alex Vatanka van het Middle East Institute in Washington meent dat Iran ‘zich geen regionale oorlog kan veroorloven’. Zelfs de Gazaoorlog heeft wat betreft Iran zijn grenzen. Dat Israël de grootste crisis uit zijn bestaan beleeft is mooi, maar voorkomen moet worden dat Hamas echt wordt vernietigd. ‘Iran wil zoveel mogelijk van de militaire capaciteit van Hamas behouden. Op de lange termijn moet Hamas een gevaar blijven voor Israël.’
Dat is dus Teherans strategie: Hamas steunen, het Palestijns verzet aanmoedigen, stoere taal (niet al te stoer) uitslaan over Libanon en andere brandhaarden, maar zelf voldoende buiten schot blijven om niet Amerikaans en Israëlisch vuur aan te trekken (waar beide landen zelf ook absoluut niet om staan te springen).
Als Iran al raketten afvuurt, is dat meestal op tamelijk betekenisloze doelen in Irak en Syrië. Behnam ben Taleblu van denktank Foundation for Defence of Democracies noemt dit ‘opscheppen’, een manier om indruk te maken zonder militaire betekenis.
Het vuile werk laat Iran, zoals gebruikelijk, over aan zijn ‘proxy’s’, de militante groepen in de regio die wél de directe confrontatie met Israël aangaan. Een van die onderaannemers is de minst berekenbare van het stel – zó onberekenbaar dat het de vraag is of de term ‘proxy’ wel van toepassing is. De Houthi’s in Jemen gaan veel meer hun eigen gang dan, bijvoorbeeld, Hezbollah.
Jafari ziet dat de Houthi’s ‘enorm aan het genieten zijn’, nu ze het scheepsverkeer in de Rode Zee met hun raketten voor een groot deel hebben stilgelegd. ‘Je ziet ze helemaal opleven.’ Iran probeert het achter de schermen een beetje binnen de perken te houden. De VS en de Britten hebben met hun tegenaanvallen al laten zien dat het menens is in de Rode Zee.
Oorlog kan echter zijn eigen logica en dynamiek hebben, los van wat de strijdende partijen wenselijk vinden. Ook de Eerste Wereldoorlog brak uit zonder dat iemand daartoe besloten had. Met de Houthi’s als ongeleid projectiel, een ongewisse toekomst voor de Gazastrook, een explosieve toestand op de Westoever en een Israëlische regering die zich soms niets aantrekt van de VS, zijn ongelukken niet uit te sluiten. Die dreiging blijft wel degelijk boven het Midden-Oosten hangen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden