Dit artikel is afkomstig uit Trouw. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.
Coenraad Verrijn Stuart durfde dik een eeuw geleden ver, héél ver vooruit te kijken. De voormalig directeur van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) wierp in 1920 een blik op honderd en zelfs duizend jaar later. Rond 2020 zou Nederland 27,5 miljoen inwoners tellen, rond het jaar 3000 zou het, zo voorspelde hij, nog vele malen drukker zijn met maar liefst 110 miljoen zielen. Verrijn Stuart werkte niet met een glazen bol, maar baseerde zich op gedegen berekeningen.
Dat daar achteraf best iets op af te dingen viel, blijkt ruim honderd jaar later. In Nederland wonen anno 2024 bijna 18 miljoen mensen. Stuur meer op het aantal, raadt de staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050 aan in een begin deze week gepubliceerd advies. Met een gematigde toename (naar 19 tot 20 miljoen Nederlanders in 2050) kan de economie groeien en zijn er voor iedereen woningen, zorg en onderwijs van een fatsoenlijk niveau te organiseren. Kijken naar welke arbeidsmigranten wel en niet wenselijk zijn, is volgens de commissie een van de mogelijkheden om te sturen.
Verrijn Stuart zat in 1920 te hoog. In de decennia die volgden zouden anderen juist te laag zitten met voorspellingen voor 9, 11 en 13 miljoen Nederlanders aan het begin van de 21ste eeuw. Eén excuus is achteraf mogelijk: demografie begon zich als wetenschap nog maar net te ontwikkelen. Veel van de voorspellers hadden een heel andere achtergrond. Verrijn Stuart was van huis uit bijvoorbeeld econoom.
Het onderwerp lag gevoelig in een deel van de zuilensamenleving die Nederland op dat moment nog was. Voor rooms-katholieken en protestanten was geboortebeperking niet of nauwelijks bespreekbaar. In sociaaldemocratische kringen wisselde dat. Liberalen stonden nog het meest open voor ideeën om iets te doen aan de voortdurende aanwas, zoals eind achttiende eeuw al was geopperd door de Brit Thomas Malthus.
Ook na de oorlog bleven de kinderen komen. De Bevrijding leidde zelfs tot een ware babyboom. Bij katholieken bleven pastoors tijdens huisbezoeken informeren waar de nieuwe kleine bleef. De onafhankelijkheid van Indonesië in 1949 leidde bovendien tot de toestroom van enkele honderdduizenden Nederlanders extra. Emigratie naar landen als de Verenigde Staten, Canada en Australië bracht daarentegen weer enige verlichting.
Dat nam niet weg dat het hoogste geboortecijfer van Europa en het laagste sterftecijfer van Europa Nederland de hoogste bevolkingsgroei van Europa bezorgden. Reden voor de Alfred Sauvy, een Franse demograaf en autoriteit in deze wereld, om in 1953 te schrijven dat Nederland ‘het enige land in de wereld was waar men kon spreken van overbevolking en waar een verzadigingspunt niet langer als een ver weg liggend spookbeeld kon worden beschouwd’.
Uitgaande van 20 miljoen mensen in 2000 en de enorme opgave die dat op allerlei gebied opleverde, koos het in 1965 aangetreden rooms-rode kabinet-Cals in 1965 ‘Werken voor het jaar 2000’ als een van haar motto’s. In 1972 ging een staatscommissie Bevolkingsvraagstuk aan het werk. Die leverde in 1977 haar eindrapport Minder mensen, meer welzijn af.
Anders dan de titel wellicht doet vermoeden, drong de staatscommissie niet aan op een bevolkingsafname. Stabiel blijven door elke generatie zoveel kinderen te laten voortbrengen als nodig voor de eigen vervanging, gold als het hoogste ideaal. Dat kwam inmiddels aardig overeen met de demografische realiteit: de komst van de pil, snelle ontkerkelijking, toegenomen welvaart en veranderde maatschappelijke opvattingen hadden de kinderaantallen vanaf de jaren zestig in rap tempo teruggebracht.
Prognoses bleven een hachelijke zaak. Het bevolkingsaantal is afhankelijk van tal van factoren. Alleen al de mate van migratie nu en de vele vormen die dat verschijnsel aanneemt, vielen een halve eeuw geleden onmogelijk te voorspellen.
Maak binnen 1 minuut een gratis account aan en krijg toegang tot extra artikelen.
Gelieve een geldig e-mailadres in te geven.
Source: Nu.nl algemeen