Zo vertrekt het tribunaal van een miljard euro: in stilte, de vlag met de justitieweegschaal gestreken, laatste medewerkers weg, website op zwart, een geprint briefje op de deur geplakt: ‘This entrance is closed’.
Het werk is niet klaar, rechtszaken lopen nog, slachtoffers en nabestaanden wachten op uitspraken. Toch is het voorbij, beaamt de vriendelijke Nederlandse beveiligingsambtenaar die naar buiten loopt. ‘Alles is weg. De spullen ook, het is leeggehaald. Binnen zie je er niets meer van.’
En zo is het Libanontribunaal, het Special Tribunal for Lebanon, gevestigd in Leidschendam, ineens verdwenen. Zelfs de vonnissen, duizenden pagina’s aan zorgvuldig uitgedachte juridische overwegingen, drie veroordelingen tot levenslang die waarschijnlijk nooit ten uitvoer gelegd zullen worden, zijn per 1-1-2024 online verwijderd.
Over de auteur
Ana van Es schrijft twee keer per week een column voor de Volkskrant, waarvoor ze Nederland doorkruist. Eerder was ze onder meer correspondent in het Midden-Oosten. Van Es won de journalistieke prijs De Tegel met haar reportages uit Jemen.
Foetsie, onvindbaar, net als de jaarverslagen die de pijnlijke financiën beschrijven. Dit tribunaal hier in Leidschendam, zo moet je weten, was volgens de toenmalige president een ‘slimme, efficiënte en wendbare organisatie’. Kosten: tientallen miljoenen euro’s per jaar, met extraatjes erbij telde het over zestien jaar op circa tot een miljard.
Dat geld is ook afkomstig van de Nederlandse belastingbetaler, want Nederland was een donorland. Geen woorden meer aan vuil maken, ‘deze site is niet bereikbaar’, gauw bedekken onder het zand van de geschiedenis, hopen dat niemand lastige vragen stelt.
Den Haag staat weer volop in de belangstelling als hoofdstad van het internationale recht. Denk aan de genocide-aanklacht van Zuid-Afrika tegen Israël bij het Internationaal Gerechtshof en het onderzoek door het Internationaal Strafhof naar mogelijke Russische oorlogsmisdrijven in de Oekraïne . Internationaal recht kan ook grimmig mislopen. Dan krijg je het Libanontribunaal.
Ooit leek het een mijlpaal: een internationaal, onafhankelijk tribunaal dat zich richt op een terroristische aanslag, de autobom die een einde maakte aan het leven van oud-premier Rafik Hariri en 21 anderen in de Libanese hoofdstad Beiroet in 2005. Ook deed het tribunaal onderzoek naar een reeks andere aanslagen op Libanese politici en journalisten.
Drie veroordeelden hebben banden met de Libanese militie Hezbollah. Aanvankelijk bestond ook vrees voor betrokkenheid van de Syrische regering. Daarom week de hoofdvestiging van het tribunaal uit naar veilig Nederland, in een zwaarbewaakt pand, het voormalige hoofdkwartier van inlichtingendienst AIVD in Leidschendam.
Helaas: de invloed van Hezbollah bleek zo groot dat de verdachten nooit zijn opgepakt. Zij werden in absentia berecht. In normaal Nederlands: ze mochten thuis op de bank blijven hangen. Het tribunaal was niet bestand tegen politieke druk, stelde een oud-rechter, de Zwitser Robert Roth.
Toen Libanon - dat zelf bijna de helft meebetaalde aan het tribunaal - in 2019 min of meer bankroet ging, wilden de donorlanden ervan af. Zo snel mogelijk ging de geldkraan dicht.
O, wacht, het tribunaal blijkt toch niet helemaal in stilte vertrokken. ‘Justice Served’, meldde de VN-nieuwsdienst op Oudjaarsdag, er is recht gedaan. De woordvoerder van VN-secretaris-generaal Antonio Guterres bedankt Nederland als gastland. De gedachten van Guterres ‘blijven bij de slachtoffers en hun families’.
Ja, dikke vinger naar de slachtoffers. Naast de aanslag op Hariri behandelde het Libanontribunaal ook andere, gerelateerde strafzaken, onder meer inzake de moord op een Libanese politicus en twee pogingen tot moord. De behandeling van deze zaken was nog lang niet afgerond.
De desbetreffende juridische stukken worden nu afgezonken in de archiefkelders onder het voormalige Joegoslavië Tribunaal in Den Haag. En hier wordt het Kafkaësk: niet alleen gaat het tribunaal ter ziele terwijl zaken nog lopen, Libanese rechters mogen deze dossiers óók niet overnemen.
‘Een nationale wet die het Libanon zou toestaan om ze over te nemen, is ongeldig’, verklaarde Ralph Riachi, voormalig vicepresident van het tribunaal, deze week tegen de Libanese krant L’Orient le Jour.
Het ontruimde gebouw in Leidschendam wacht een nieuwe toekomst. Net als vroeger wordt het weer een AIVD-kantoor, ‘deze ruimte is hard nodig’, zegt de beveiligingsambtenaar.
Nog even een verbouwing, een laatste doekje over het voormalige tribunaal, de informatieborden in drie talen verwijderen, en dan is deze vlek grenzend aan Den Haag, de hoofdstad van het internationale recht, geheel weggepoetst.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden