Vanaf 1 juli dit jaar mogen supermarkten geen tabakswaren meer verkopen. Vooruitlopend daarop hebben franchisenemers van onder andere Dekamarkt een ‘gemakswinkel’ naast hun zaak geopend waar klanten hun sigaretten kunnen halen.
Rijen sigaretten, sigaren en pakjes shag staan achter matglas opgesteld in de Primera in Stompetoren, vlak naast de Dekamarkt. ‘Ik vind het wel onpraktisch hoor’, zegt een vrouw met een doorrookte stem, die er sigaretten voor zichzelf en een pakje Mehari’s sigaren voor haar oudere buurman komt halen. ‘Hij durft met dit weer de straat niet meer op. Eerst kon ik dit nog gewoon bij de supermarkt om de hoek krijgen, nu moet ik een stuk omfietsen.’
In de Dekamarkt zelf mogen vanaf 1 juli 2024, net als in andere supermarkten, officieel geen tabakswaren meer worden verkocht. Vooruitlopend daarop heeft de supermarkt in Stompetoren, onder de rook van Alkmaar, als franchisenemer een Primera geopend. Want daar blijft verkoop toegestaan. Inmiddels hebben tientallen supermarkten dit gedaan.
De ontwikkeling druist in tegen de pogingen om Nederlanders gezonder te maken. Plannen daarvoor schieten tekort, constateerde het RIVM woensdag. Volgens Jochen Mierau, hoogleraar economie van de volksgezondheid, zijn de huidige regels te vrijblijvend. ‘Als het echt menens is om roken terug te dringen, leg dan wettelijk vast dat er binnen een straal van 100 meter van een supermarkt geen tabakswinkel mag worden geopend.’
Voor Dekamarkt betekent het verbod op de verkoop van tabak een behoorlijke financiële klap. Rookwaren zijn goed voor zo’n 6,5 procent van de jaarlijkse omzet. Om het verlies op te vangen, worden als test op vier plekken in het land Primera’s geopend direct naast de supermarkten. Ook ondernemers van andere supermarktketens zoals Albert Heijn, Jumbo en Coöp testen met het openen van tabakszaken om rookwaren te kunnen blijven verkopen.
Volgens Wanda de Kanter, voorzitter van stichting Rookpreventie Jeugd, is het veel te makkelijk om een tabakszaak te openen. Het ministerie van Volksgezondheid besloot eerder geen vergunningstelsel in te stellen, alleen een registratieplicht. ‘Het is natuurlijk heel vreemd dat je voor van alles een vergunning nodig hebt, maar dat iedereen zomaar een tabakszaak kan openen.’
Het ministerie van Volksgezondheid wil in acht jaar tijd het aantal verkooppunten van rookwaren teruggedrongen hebben. Mogen supermarkten vanaf 1 juli geen tabak meer verkopen, vanaf 2030 geldt dat ook voor tankstations. In 2032 mag tabak alleen nog te verkrijgen zijn in tabaksspeciaalzaken.
Volgens VWS is er gekozen voor een registratieplicht om pragmatische redenen. ‘Een systeem voor vergunningen optuigen is gewoon ontzettend kostbaar’, zegt een woordvoerder. ‘Daarnaast vinden we het principieel ook wringen dat we via een vergunning eigenlijk goedkeuring geven aan het verkopen van producten waar wij als ministerie niet achter staan. En we willen als overheid ook betrouwbaar zijn en ondernemers en consumenten de kans geven aan de regels te wennen.’
Het ministerie is tevreden met de afname van het aantal tabaksverkooppunten. ‘Als de supermarkten per 1 juli stoppen met de verkoop van tabak, gaan we van 10 duizend naar 4.600 verkooppunten in Nederland. Mocht uit de registratieplicht blijken dat er heel veel tabakszaken bijkomen, dan gaan we ons beraden.’
Jumbo en Albert Heijn zeggen de regelgeving te begrijpen en ondersteunen. Het staat lokale franchisenemers wel vrij een zaak ernaast te openen, maar dit wordt niet landelijk gestimuleerd. Bij de eigen filialen van Jumbo en Albert Heijn komen geen aparte tabakszaken.
Dekamarkt, zegt een woordvoerder, wil graag de service van tabaksverkoop blijven leveren aan zijn klanten. Bovendien ziet de supermarktketen de overgenomen Primera’s niet alleen als tabakszaak. ‘Het is ook een gemakswinkel met tal van producten. Het is een extra service voor onze klanten, met name op locaties zoals hier in Stompetoren met weinig winkels in de directe omgeving.’
Dekamarkt ondersteunt het streven van de overheid om volksgezondheid te verbeteren, maar is ook sceptisch over de nieuwe regelgeving. ‘We vragen ons af of een verbod op verkoop van tabak door supermarkten het juiste middel is en zal leiden tot minder roken. Daarnaast is Dekamarkt een commercieel bedrijf, elke euro omzet is welkom.’
In de Primera in Stompetoren rekent een klant een pakje shag af. Goed dat tabak vanaf 1 juli verplicht in tabakszaken verkocht moet worden, vindt hij. ‘Ik fiets er voor om, maar ik denk dat er hierdoor minder jongeren beginnen. Ik ben zelf jong begonnen en nooit meer gestopt.’ Hij geeft een tikje op zijn muts. ‘Het zit in het koppie hè, daar kom je niet zo makkelijk vanaf. Ik gun de jeugd wat anders.’
Source: Volkskrant