Wordt 2024 het jaar dat Oekraïne de Russen uit het luchtruim verjaagt? Rusland, dat na bijna twee jaar oorlog een luchtmacht heeft die nog grotendeels intact is, bereidt zich voor op de komst van westerse F-16’s. De eerste worden dit jaar verwacht.
De Russische luchtmacht leed deze week, krap twee jaar na de invasie van Oekraïne, een pijnlijk verlies. Voor het eerst slaagden de Oekraïners erin een van de kostbare Russische radarvliegtuigen uit de lucht te schieten. Die stellen Moskou in staat te opereren in het Oekraïense luchtruim.
De specialisten in de geavanceerde Beriev A-50 sporen vijandelijke gevechtsvliegtuigen op tot op honderden kilometers afstand en coördineren vervolgens een luchtaanval. Volgens de Britse inlichtingendiensten hebben de toestellen daar sinds enkele maanden een nieuwe belangrijke taak bij gekregen: doelwitten vinden voor Ruslands modernste raketverdedigingssysteem op de grond, de S-400.
Over de auteur
Stieven Ramdharie is ruim 20 jaar buitenlandredacteur van de Volkskrant met defensie als belangrijkste specialisme.
De integratie van beide wapensystemen zou volgens de Britten zijn bespoedigd omdat de Russen de komst vrezen van het succesvolste westerse gevechtsvliegtuig van de afgelopen vijftig jaar, de F-16. ‘Rusland maakt zich zorgen over het vooruitzicht dat Oekraïne door het Westen geleverde gevechtsvliegtuigen zal inzetten’, aldus het Britse ministerie van Defensie.
De A-50’s zouden nu meer risico nemen en dichter bij Oekraïne opereren, met alle gevolgen van dien. Mogelijk werd de zondag vernietigde A-50 geraakt door een raket afkomstig van het Patriot-luchtverdedigingssysteem, dat onder meer door Nederland aan Oekraïne werd geleverd. Ook speculeren Russische militaire bloggers dat het kostbare toestel uit de lucht is geschoten door een fout van de eigen luchtverdediging.
Su-27 of the Ukrainian Air Force before another important combat mission 🫡 pic.twitter.com/0ZbAQHXhs8
Gaat de Russische luchtmacht, die in twee jaar oorlog niet zo zwaar werd getroffen als de Russische landmacht en marine, meer rake klappen oplopen in 2024? Als het aan Kyiv ligt wel. Er moet dit jaar een einde komen aan de bewegingsvrijheid van de Russen in de lucht, onder meer door inzet de F-16’s. ‘In 2024 is het natuurlijk de prioriteit om Rusland uit het luchtruim te gooien’, zei de Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken Dmytro Koeleba woensdag. ‘Degene die de lucht controleert, bepaalt wanneer en hoe de oorlog zal eindigen.’
De Russische luchtmacht wist tot nu toe in de oorlog de dans te ontspringen omdat zij, tot verbazing van het Westen, minder grootschalig werd ingezet dan verwacht. De Verenigde Staten vertrouwden in Irak op hun luchtmacht om in de eerste dagen van de twee oorlogen het luchtruim te veroveren. Daarna konden de grondtroepen met gemak vanuit de lucht worden ondersteund.
In Oekraïne slaagden de Russen er echter niet in volledige superioriteit in de lucht te verkrijgen, omdat het niet lukte de Oekraïense luchtverdediging volledig uit te schakelen. Russische vliegers hebben wel een bepaalde mate van bewegingsvrijheid in het luchtruim, maar moeten voortdurend oppassen voor luchtverdedigingssystemen als de Buk en de S-300. Ook houden ze zich bij voorkeur op in het bezette deel van Oekraïne.
Ukrainian Armed Forces confirm downing of Russian A-50 and Il-22 aircraft over the Sea of Azov #Ukraine #Russia https://t.co/Ya2KK4uqng
‘Het onvermogen om het grootste deel van de Oekraïense luchtverdediging op de grond op te sporen en te vernietigen, is de grootste mislukking van de gevechtsvloot van de Russische luchtmacht’, aldus de Britse defensiedeskundige Justin Bronk vorig jaar in een rapport van de Amerikaanse militaire denktank Center for Naval Analyses (CNA).
De Russische luchtmacht faalde op meerdere terreinen. Complexe, grote luchtoperaties waarbij tientallen vliegtuigen gezamenlijk optreden, kon de luchtmacht niet aan. Ook de ondersteuning van grondtroepen vanuit de lucht verliep niet goed.
Omdat de Russen al jaren vertrouwen op de grote vuurkracht van hun artillerie, investeerden ze minder in de directe ondersteuning vanuit de lucht. ‘Wij hadden een gecoördineerde inzet van de luchtmacht met de grondtroepen verwacht’, zegt oud-commandant der strijdkrachten Dick Berlijn, die jarenlang de Koninklijke Luchtmacht leidde. ‘Maar dat gebeurde niet. De effectiviteit van Russische aanvallen was daardoor veel minder dan die had kunnen zijn.’
LOOK: The White House has recently allowed Kyiv to acquire F-16 fighter jets. Here's a fact file on the F-16 Fighting Falcon, the most sophisticated material yet supplied by the West to Ukraine. | via AFP
Related story: https://t.co/wy14axcrD1 pic.twitter.com/W1vx4hufpH
Omdat de luchtmacht een minder grote rol speelt in de oorlog in Oekraïne, is zij niet zo zwaar gehavend als de landmacht. Voor de invasie beschikten de Russen over ongeveer 1.500 vliegtuigen, waaronder 700 tot 900 moderne en gemoderniseerde gevechtsvliegtuigen en gevechtsbommenwerpers. Geschat wordt dat circa 130 toestellen verloren zijn gegaan.
‘De verliezen van de grondtroepen zijn enorm’, zegt Berlijn. ‘Ook zijn er veel helikopters neergehaald. Maar de Russen hebben veel minder jachtvliegtuigen verloren. Al met al heeft de luchtmacht weinig deuken opgelopen.’
De komst van de tientallen F-16’s van Nederland en Denemarken, kan dat echter veranderen. In de lucht is het kleine aantal, redelijk oude gevechtsvliegtuigen van Oekraïne, zoals de MiG-29, nu geen partij voor de Russen. Veel zal afhangen van met name de bekwaamheid van de Oekraïense piloten die eind vorig jaar aan hun opleiding begonnen.
❗ The Ukrainian Air Force shot down three Russian Su-34 fighter-bombers in the southern sector.
➡️ For more details: https://t.co/crQItO7tiI#Russia #Casualties #Su34 #Bomber #AirForce #AirDefense #Ukraine
‘Hoe goed zijn ze?’, vraagt Berlijn, zelf voormalig F-16-vlieger, zich af. ‘Als ze bekwaam zijn, moeten de Russen oppassen. Dan kan de vanzelfsprekendheid waarmee de Russen nu opereren in het luchtruim, aangetast worden. Om de capaciteiten van de F-16 volledig tot hun recht te laten komen, moeten vliegers veel ervaring hebben opgedaan. De sterk verkorte opleiding die de vliegers nu krijgen, is eigenlijk té kort.’
Een andere factor is de bewapening. De grote vraag is van wat voor hightechbommen en raketten de VS en de Europese landen de F-16’s zullen voorzien om de Russische luchtmacht en grondtroepen flink te raken. Berlijn: ‘Met radarzoekende raketten kunnen de Russische toestellen bij luchtgevechten van grote afstand worden uitgeschakeld. En met slimme bommen, zoals de JDAM, kunnen precisiegerichte aanvallen op de grond worden uitgevoerd. Hoe sophisticated zijn straks de geleverde wapens?’
Source: Volkskrant