Ook Duitsland heeft te maken met trek naar nationalisme. Maar door de geschiedenis van het land ligt de opkomst van radicaal-rechts extra gevoelig.
Tot voor kort gold Duitsland als het baken van stabiliteit in Europa, de Exportweltmeister, de locomotief van de Europese economie, geleid door grote volkspartijen en capabele politici die de rest van Europa niet zonder zelfgenoegzaamheid uitlegden hoe je een succesvol land moest leiden.
Van dit beeld is weinig meer over. Vorig jaar presteerde de Duitse economie het slechtste van alle grote economieën. De coalitie van sociaal-democraten, groenen en liberalen is impopulair en onderling verdeeld, terwijl bondskanselier Olaf Scholz het gezag mist om orde te houden. Begin deze week kwam de onvrede onder de bevolking tot uitbarsting in een boerenblokkade die Berlijn lamlegde. Ondertussen scoort de radicaal-rechtse AfD hoger dan ooit tevoren.
Het zit Scholz niet mee. Voor een deel erfde hij problemen uit het verleden. De Duitse economie maakte zich te afhankelijk van goedkoop Russisch gas en kwam in moeilijkheden toen dat wegviel door de oorlog in Oekraïne. De sterk toegenomen immigratie wordt door een deel van de bevolking afgewezen. De inflatie steeg door corona en de oorlog. Het is ironisch dat de regering verder in de problemen is gekomen door de strenge begrotingsregels waarop Duitsland zich altijd beroemde. Zij moet bezuinigen omdat het Constitutioneel Hof eind vorig jaar een streep haalde door een fonds waarmee de groene transitie gefinancierd moest worden.
In zekere zin is Duitsland een normaal Europees land geworden. Door de fragmentatie van het electoraat wordt het steeds moeilijker een stabiele en slagvaardige regering te vormen, zo ook in Duitsland. Zoals in alle andere Europese landen is een deel van het electoraat naar radicaal-rechts gegaan.
Maar gezien de geschiedenis ligt de opmars van radicaal-rechts in Duitsland nog gevoeliger dan in andere landen. De AfD is een gevaarlijke partij waarin sommige politici flirten met het neonazisme. Vorige week werd onthuld dat AfD-politici met neonazi’s en rijke zakenlieden hadden gesproken over een ‘masterplan’ voor de gedwongen remigratie van immigranten naar hun land van herkomst.
Sommige politici bepleiten dan ook een verbod van de AfD. In een democratie is dat een paardenmiddel dat grote risico’s kent. Een juridische procedure bevestigt het wereldbeeld van veel aanhangers: de gevestigde orde doet er alles aan om ons monddood te maken. Een algeheel verbod gaat vooralsnog te ver, maar Duitsland moet zeker streng optreden tegen AfD-politici die de grondwet niet respecteren.
Het is zorgwekkend dat zoveel Duitsers sympathiseren met een partij die ook volgens de inlichtingendiensten een gevaar voor de democratie is. Maar voor veel aanhangers is het nationalisme van de AfD een bindend element tegen ‘de elite’, de gevestigde orde waarin zij geen vertrouwen meer heeft. De trek naar nationalisme komt in alle Europese landen voor. Ook in Frankrijk scoort het Rassemblement National van Marine Le Pen hoog in de peilingen, terwijl president Macron zijn meerderheid in het parlement verloren heeft. Zo is het politieke hart van Europa ernstig verzwakt op een moment dat het continent voor grote uitdagingen staat, onder meer op het gebied van veiligheid, energie, grondstoffen en migratie.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Source: Volkskrant