Koningshuis Moet de Koning inkomstenbelasting gaan betalen? Uit een Kamerdebat bleek dat de kans daarop dichterbij is dan voorheen.
Het is een debat dat al decennia in de Tweede Kamer wordt gevoerd. In de jaren zestig, in de jaren tachtig, negen jaar geleden, twee jaar geleden nog: moet de Koning inkomstenbelasting betalen? Hij is daarvan uitgezonderd.
Moties die opriepen om die zogenoemde belastingvrijdom op te heffen, legde het kabinet steeds naast zich neer. Uitvoering zou „te ingewikkeld zijn”, zei premier Mark Rutte (VVD) vorig jaar nog. Bovendien ontbrak de twee derde meerderheid in de Kamer die nodig is voor een grondwetswijziging. De belastingvrijdom staat al sinds 1814 al in de Grondwet.
Sinds de verkiezingen tekent zich wél een twee derde meerderheid af, ook in de Eerste Kamer. En van de vier partijen die nu formeren, is alleen de VVD verklaard tegenstander. PVV en NSC zijn voor, BBB zei donderdag bij monde van Kamerlid Mona Keijzer dat inkomstenbelasting „misschien een goed idee” zou zijn. Einde van de belastingvrijdom zou dus in een regeerakkoord kunnen komen te staan.
Bij het begrotingsdebat over de Koning donderdag, dat de afgelopen jaren werd gekenmerkt door enigszins jolige discussies over zonnepanelen op paleizen, boten, paleismeubels en de jacht, was de toon serieus en eensgezind. „Een blauwe envelop voor blauw bloed”, zo vatte Sandra Beckerman (SP) de stemming samen.
Er waren twee argumenten te beluisteren. Joost Sneller (D66) verwoordde het eerste: „Politieagenten, leraren, alle Nederlanders zijn verplicht belasting te betalen. Daarmee worden publieke voorzieningen gefinancierd. Iedereen behalve een aantal leden van het Koninklijk Huis. Die overigens ruim worden betaald.”
Nicolien van Vroonhoven (NSC) vindt dat de Koning moet „bijdragen aan de maatschappij en de schatkist. Dat doen we allemaal.” Senna Maatoug (GroenLinks-PvdA) zei: „Of je nu koning bent, in zorg werkt of bouw, je betaalt gewoon belasting.”
PVV’er Marco Deen kwam met het andere argument: „We kennen een relatief duur koningshuis.” En hij waarschuwde dat mocht de Koning inkomstenbelasting gaan betalen, „het verlies van inkomen niet gecompenseerd mag via andere, al dan niet verborgen, potjes.” Stephan van Baarle (Denk) zei: „Te veel mensen moeten de eindjes aan elkaar knopen. (..) Ten paleize gaat het fantastisch, daar gaat men er met 11,4 procent op vooruit.”
De begroting van de Koning is inderdaad gestegen. De koning, zijn echtgenote Máxima, prinses Beatrix en kroonprinses Amalia krijgen dit jaar gezamenlijk 11,6 miljoen euro. De inkomens van de vier stijgen in lijn met dat van de vicepresident van de Raad van State. Amalia heeft besloten haar uitkering (1,8 miljoen euro) terug te storten zolang zij geen publieke functies vervult. Ze betalen geen inkomstenbelasting als het inkomen „dienstbaar is aan de uitoefening van de functie”.
Naast dat inkomen krijgt de Koning ook nog 36,7 miljoen euro voor zogenoemde functionele uitgaven. Daarvan worden onder meer de salarissen van de hofhouding betaald. In de Kamer is er ook ergernis over deze kosten, omdat onduidelijk is waaraan het geld precies wordt besteed.
De huidige – demissionair – premier is niet voor het opheffen van de belastingvrijdom. Dat liet Rutte de afgelopen dertien jaar steeds blijken. Omdat het volgens hem ingewikkeld is om een nieuwe regeling op te tuigen, die volgens hem dan nieuwe discussie zal oproepen „over aftrekposten en andere zaken.” „Het wordt een ingewikkelde rompslomp”, was steeds zijn antwoord.
Of hij wees op „het grote risico” dat er dan discussie ontstaat over hoe laag of hoog de uitkering moet zijn aan het viertal. Volgens Rutte is het nu eenmaal „geen gewone familie” en heeft zij een bijzondere positie”, en is de monarchie gebaat bij stabiliteit en niet bij een „voortdurend” debat over geld.
Deze donderdag zei de premier opnieuw dat het heffen van inkomstenbelasting „uiterst complex” zou zijn, onder meer omdat er rekening gehouden moet worden met „beschikkingen in natura” en „de scheiding tussen privé en functie”. Volgens Rutte is bovendien „de aard van het koningschap dat er niet sprake is van gelijkheid”. En hij kon zich „niet aan de indruk onttrekken” dat het eigenlijk om de hoogte van het salaris gaat dat sommigen „stiekem willen halveren”. Het risico, waarschuwde hij, is dat er discussie ontstaat over de monarchie zelf: „Wees voorzichtig.”
Zijn vele kanttekeningen zijn de reden dat D66, dat nu een motie indiende, geen antwoord wilde van déze premier maar een volgend kabinet oproept om een wetsvoorstel voor te bereiden.
En wat vindt koning Willem-Alexander zelf? In de podcast Door de ogen van de koning, die vorig jaar werd gemaakt, wees hij erop dat het wettelijk is geregeld hoe hij wordt betaald. Hij zei: „Dat we geen belasting betalen is maar ten dele waar, want de meeste belasting betalen we gewoon wel.”
De Britse koning Charles hoeft geen inkomstenbelasting te betalen, maar doet dat (net als zijn moeder) „op vrijwillige basis” wel over zijn privéinkomen en de 86,3 miljoen pond die hij van de Britse overheid dit jaar krijgt, de zogenoemde sovereign grant. Daarvan moet hij onder meer personeel en het onderhoud van kastelen betalen. Charles betaalt géén belasting op het inkomen dat hij krijgt uit de exploitatie van zijn hertogdom van Lancaster, waaronder meerdere landgoederen vallen en bijvoorbeeld ook een stuk grond in het hart van Londen. Dat kwam vorig jaar neer op zo’n 24 miljoen pond. Het hertogdom moet „een zeker mate van financiële onafhankelijkheid van de regering van de dag” garanderen.
De Deense koning Frederik X is uitgezonderd van het betalen van inkomstenbelasting, maar zijn salaris en onkostenvergoeding worden wel twee keer per jaar aangepast aan de salarisontwikkelingen bij ambtenaren. De net overleden koningin kreeg zo’n 7,6 miljoen krone per maand (1 miljoen euro), ook voor onderhoud van de kastelen en personeel.
De Belgische koning Filip krijgt in 2024 bijna 15 miljoen euro, waarover geen inkomstenbelasting hoeft te worden betaald. Van de zogenoemde civiele lijst moet ook hij „de kosten gebonden aan zijn functie, en dit in de meest brede zin van het woord” betalen. Net als Amalia ziet kroonprinses Elisabeth (22) af van haar dotatie tot ze regelmatig publieke optredens heeft.
De Zweedse koning Carl Gustaf betaalt inkomstenbelasting, vermogensbelasting en onroerendzaakbelasting: „Dezelfde regels voor belasting die voor andere burgers gelden, gelden ook voor leden van het Koninklijk Huis en de koninklijke familie.” In 2022 kreeg de koning 167,7 miljoen krona (17,4 miljoen euro), waarvan alle onkosten moeten worden betaald.
Source: NRC