Een doorn in het oog, zo noemt de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un de Herenigingsboog aan de rand van hoofdstad Pyongyang. Dat monumentale symbool van verzoening met met het zuiden mag wat hem betreft worden opgeblazen, nu hij heeft verordonneerd dat het klaar is met de culturele en etnische verbondenheid tussen Koreanen aan weerskanten van de grens.
Zo breekt Kim met het beleid van zijn grootvader en vader, die eenwording van het sinds de jaren vijftig verdeelde Koreaanse schiereiland in de grondwet hebben opgenomen. Ook in Zuid-Korea is hereniging een grondwettelijk vastgelegde wens.
Over de auteur
Marije Vlaskamp schrijft voor de Volkskrant over de positie van China in de wereld. Ook volgt ze de ontwikkelingen elders in Azië. Ze was 18 jaar correspondent in Beijing.
De scheiding van de Korea’s dateert uit het begin van de Koude Oorlog. Na de Tweede Wereldoorlog kwam in Korea met steun van China en de Sovjet-Unie een communistisch regime op. De Verenigde Staten hielden in het zuiden een rechtse dictatuur overeind met behulp van een door de Amerikanen gedomineerde internationale troepenmacht. Na een bloedige oorlog die tot 1953 duurde, bleef het Koreaans schiereiland verdeeld.
Kim wil het liefst de grondwet herschrijven zodat Zuid-Koreanen daarin niet langer als ‘landgenoten’ worden omschreven, maar als ‘Vijand Nummer Een’. Hereniging is onmogelijk, aldus Kim maandag tegen zijn parlement. Over de beweegredenen van de grootste wijziging in Kims buitenlandbeleid sinds zijn aantreden in 2011 kan slechts worden gespeculeerd. Zelfs goed ingevoerde Korea-specialisten weten niet wat er speelt in de politieke top van een van de meest ontoegankelijke landen ter wereld.
Dat laat Kim in het midden. Hij zegt geen oorlog te willen, maar ‘evenmin de intentie te hebben die te vermijden.’ Formeel is de vrede na de Korea-oorlog nooit getekend. In Zuid-Korea, dat wordt beschermd met Amerikaanse kernwapens, is een grote Amerikaanse troepenmacht gestationeerd.
Noord-Korea heeft enkele tientallen kernwapens en raketten die zelfs de VS kunnen treffen. Volgens de Noord-Koreaanse militaire doctrine worden kernwapens ook preventief ingezet tegen vijanden die een bedreiging vormen voor het leiderschap in Pyongyang. ‘Nu wordt met een grondwetswijziging over de status van Zuid-Korea een wettelijk raamwerk geschapen voor militaire actie. Daarom is deze stap echt zorgwekkend,’ zegt Remco Breuker, Korea-specialist aan de Universiteit van Leiden.
Misschien is het een nieuwe manier om directe onderhandelingen met de VS te forceren, want uiteindelijk wil Pyongyang dat Washington Noord-Korea gewoon als kernmacht accepteert. De VS eisen dat juist het Noord-Koreaanse kernwapenprogramma wordt ontmanteld voordat er gesproken wordt over normalisering van de betrekkingen.
Na geflopte besprekingen tussen Trump en Kim in 2019 weigerde Pyongyang elk gesprek. Voor de Amerikaanse regering zat er niets anders op dan Japan en Zuid-Korea intensiever militair te laten samenwerken om Pyongyang af te schrikken. Deze samenwerking valt volgens Breuker in de praktijk echter tegen. Politiek staan de Japanse en de Zuid-Koreaanse regeringen zwak, hetgeen echt doorpakken in de weg staat.
Ondertussen test Pyongyang in recordtempo wapens, zoals een nieuwe hypersonische raket met vaste brandstof afgelopen weekend. De Amerikanen worden ook nog eens in beslag genomen door twee grote militaire conflicten en de presidentsverkiezingen. Geen goed moment voor een derde crisis met Noord-Korea, en dat weet Kim maar al te goed.
Kim heeft de geopolitieke wind in de zeilen, nu onder leiding van bevriende landen als China en Rusland een blok van anti-Amerikaanse autoritaire staten opkomt. De Amerikanen doen regelmatig een beroep op Beijing om Kims nucleaire ambities te beteugelen, maar de Chinese regering zegt niet zoveel invloed te hebben op Pyongyang. Voor Beijing is Noord-Korea een buffer tegen de Amerikaanse invloed in Azië, dus laat China Kim voorlopig zijn gang gaan.
Rusland en Noord-Korea onderhouden tegenwoordig intensief contact, met het oog op de Noord-Koreaanse artillerie die Moskou goed kan gebruiken in Oekraïne. Pyongyang is uit op Russische militaire kennis, al ontkennen Moskou en Pyongyang dat Noord-Koreaanse wapens naar het slagveld in Oekraïne gaan. Maar voor Rusland is Noord-Korea ‘een belangrijke partner op álle terreinen, ook de gevoelige’, zo stak het Kremlin de loftrompet na de ontmoeting tussen de Russische president Vladimir Poetin en de Noord-Koreaans buitenlandminister woensdag.
Het testen van raketten en nieuwe proeven met kernwapens behoren tot de mogelijkheden. Kim zegt bovendien in de constitutie te willen vastleggen dat Pyongyang de zeegrens met Zuid-Korea niet erkent. Deze grens is aan het einde van de Korea-oorlog opgelegd door de Verenigde Naties, maar Pyongyang maakt aanspraak op een groter stuk van de Gele Zee, inclusief enkele eilanden met Zuid-Koreaanse inwoners.
Als Pyongyang tegen die zeegrens ageert, weten Zuid-Koreanen uit ervaring dat daar problemen op til zijn. Regelmatig provoceert Noord-Korea op zee met beschietingen van Zuid-Koreaanse schepen of eilandjes.
Wat Kim gaat doen, blijft afwachten. Door zijn beleidswijziging is het nu nog moeilijker geworden om in te schatten wat hem beweegt, zegt Breuker. Provoceert Kim om druk uitoefenen op de Amerikanen, of gaat het onder zijn nieuwe buitenlandbeleid ditmaal om echte oorlogsvoorbereidingen? Het kan allebei, zegt Breuker. ‘Noord-Korea is een meester in balanceren op het scherpst van de snede. Misschien heeft het leiderschap in Pyongyang nog niet besloten welke kant het opgaat.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden