Vol spanning zit de 32-jarige Indiër Dharmendra Singh in het kantoor van advocaat Jane Neslo in Almere. De Raad van State zal straks besluiten of hij en 2.900 andere derdelanders in Nederland mogen blijven. ‘Ik kan niet terug naar India’, mompelt hij. ‘Dus dan moet ik terug naar Oekraïne.’
Singh is een ambitieuze arts, spreekt Engels, Hindi, Russisch, Oekraïens en al een aardig woordje Nederlands, en vindt het lastig te begrijpen waarom hij hier niet welkom zou zijn. ‘Ik heb dit land veel te bieden.’
Over de auteur
Marjolein van de Water is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over asiel, migratie, religie en de multiculturele samenleving. Eerder was ze correspondent in Latijns-Amerika en chef van de buitenlandredactie.
Samen met zijn Nigeriaanse lotgenoten Patience Okodugha (34) en Chukwuebaka Victor (32) wacht hij deze woensdagochtend tot de livestream van de Raad van State begint. Advocaat Neslo heeft gebak gekocht voor als er straks iets valt te vieren. Maar niemand lijkt te vertrouwen op een goede afloop.
Derdelanders zijn mensen die vanwege de oorlog Oekraïne ontvlucht zijn, maar niet de Oekraïense nationaliteit of een permanente verblijfsvergunning hebben. De meesten van hen woonden in Oekraïne om te studeren of te werken, sommigen verbleven er al decennialang op een tijdelijke verblijfsvergunning.
Ook Singh, Okodugha en Victor woonden al ruim tien jaar in Oekraïne toen de oorlog uitbrak. Ze voltooiden er hun opleiding tot basisarts en waren bezig zich te specialiseren. ‘Oekraïne was een aantrekkelijk land om geneeskunde te studeren’, legt Singh uit. ‘Het is goedkoop, en het diploma wordt overal erkend.’ Okodugha knikt. ‘In Nigeria is een goede universiteit niet te betalen.’
De drie hebben elkaar in Nederland ontmoet, maar hebben vergelijkbare vluchtverhalen, doorspekt van racisme. ‘Migranten mochten de treinen niet in’, vertelt Okodugha over de chaotische dagen na de eerste Russische bombardementen op Kyiv. ‘Ik reed door naar de Slowaakse grens’, vertelt Victor. ‘Aan de Poolse grens werden zwarte mensen geslagen.’
Eenmaal in Nederland hadden ze aanvankelijk dezelfde rechten als andere ontheemden uit Oekraïne. Ze kregen opvang, leefgeld, medische zorg en onderwijs, en ze mochten werken. Singh vond werk als pakketbezorger, Victor kon aan de slag in het AMC ziekenhuis, Okodugha heeft een baan in de thuiszorg.
Maar na geruchten over misbruik van de regeling – migranten zouden zich valselijk hebben voorgedaan als derdelanders uit Oekraïne – besloot staatssecretaris Eric van der Burg (Asiel) dat derdelanders vanaf september 2023 geen recht meer hadden op verblijf. ‘Het merendeel kan terug naar het land van herkomst’, zei staatssecretaris Eric van der Burg destijds over zijn besluit. ‘Als ze daar te vrezen hebben voor geweld of vervolging, dan kunnen ze hier asiel aanvragen.’
Maar asielaanvragen uit landen als India of Nigeria zijn vrijwel kansloos, en terug naar hun land van herkomst is voor veel derdelanders geen aantrekkelijke optie. ‘We zijn alles kwijtgeraakt in Oekraïne’, zegt Okodugha. ‘We kunnen niet met lege handen terugkeren.’ Singh beaamt dat: ‘Vaak hebben families hun land of huis verkocht om iemand in het buitenland te laten studeren, je hebt dan een verantwoordelijkheid.’
De opvang van ontheemden uit Oekraïne gebeurt op basis van de Europese Tijdelijke Beschermingsrichtlijn. Individuele lidstaten hebben binnen die richtlijn ruimte om derdelanders uit te sluiten. Maar de vraag is of die uitsluiting ook is toegestaan als bescherming eerder is toegezegd. Vreemdelingenadvocaten vochten het besluit van Van der Burg daarom aan, en uiteindelijk belandde de kwestie op het bord van de Raad van State.
In het kantoor van Neslo hangt een gigantisch televisiescherm. De zitting begint, de livestream hapert een beetje. ‘De staatssecretaris mocht de bescherming van derdelanders niet beëindigen op 4 september 2023’, aldus de rechter. Drie paar ogen kijken met voorzichtige opluchting naar Neslo. ‘Betekent dit...?’ Maar dan gaat de rechter verder: ‘Hun verblijf mag wel per 4 maart 2024 worden beëindigd.’
Dat was de oorspronkelijk door de EU vastgestelde einddatum. De verlenging tot maart 2025, die later is afgekondigd, is volgens de rechter niet op derdelanders van toepassing. ‘Hoelang hebben we nog voor we het land uit moeten?’, vraagt Singh. ‘Zeven weken’, antwoordt Neslo zacht. Er volgt een stilte vol verslagenheid. ‘Maar voor jullie is er hoop’, zegt Neslo dan vastbesloten. ‘Want jullie zijn artsen.’
Vorig jaar heeft Neslo voor 25 derdelanders met een medische achtergrond een werkvergunning in de wacht gesleept. ‘Het was een noodgreep’, aldus Neslo. ‘Destijds was er sprake van dat iedereen in september het land uit moest. In de medische sector is een groot personeelstekort. Dus ik besloot het te proberen.’
Okodugha was een van de gelukkigen, de thuiszorginstelling waar ze werkt wilde meewerken aan de vergunning. ‘Uiteindelijk wil ik natuurlijk als arts aan de slag’, aldus Okodugha. ‘Maar dan moet ik eerst een taalexamen doen, en mijn registratie als arts regelen.’ Ze is nu twee jaar van verblijf verzekerd, toch is ze verdrietig. ‘Mijn hart bloedt’, zegt ze. ‘Deze uitspraak dwingt zoveel mensen terug de oorlog in.’
Neslo gaat nu proberen voor nog eens 25 derdelanders een werkvergunning te krijgen, onder wie Victor en Singh. ‘De aanvraag ligt klaar om de deur uit te doen’, vertelt ze terwijl ze het gebak toch maar op tafel zet. ‘Uiteindelijk hangt het vooral af van de welwillendheid van werkgevers om deze groep te helpen. Er is een groot verschil tussen zorginstellingen.’
Singh klampt zich vast aan de hoop die Neslo biedt, Victor zit sinds de uitspraak van de rechter voor zich uit te staren. De taart slaat hij beleefd af. ‘Ik weet even niet hoe nu verder’, zegt hij en veegt de tranen uit zijn ogen. ‘Ik kan dit toch niet aan mijn ouders vertellen? Ze zijn van mij afhankelijk.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden