‘We hebben nog steeds een groot probleem en dat is natuurlijk de Spreidingswet. Daar zijn wij niet van gediend en ik denk een groot deel van Nederland niet’, zei PVV-leider Geert Wilders woensdagmiddag. Wilders bleek na de lunch niet van plan om zijn bommetje van eerder die ochtend, dat er ‘een probleem’ is in de formatie, af te zwakken. Integendeel.
Op de vraag of de Spreidingswet eerst van tafel moet voordat hij bereid is om verder te praten met de VVD over een mogelijke samenwerking in een nieuw kabinet, antwoordde Wilders 's avonds: ‘Nou ik ben hier, dus we praten verder. Maar het moet wel worden opgelost, want dit is wel een serieus probleem voor mijn partij.’
Theater of niet, zeker is dat er op zijn minst irritatie is ontstaan aan de formatietafel nadat de Eerste Kamerfractie van de VVD dinsdagavond alsnog steun had uitgesproken voor de Spreidingswet. De senatoren kozen daarmee partij voor hun eigen staatssecretaris Eric van der Burg, fel pleitbezorger van de wet die de opvang van asielzoekers eerlijker over het land moet verdelen. Tegelijkertijd gingen de senatoren hiermee juist in tegen de wens van VVD-partijleider Dilan Yesilgöz, die de wet liever weggestemd zag.
Yesilgöz bevindt zich daardoor in de lastige positie dat zij haar senatoren enerzijds niet wil afvallen, maar anderzijds aan een formatietafel zit met partijen die allemaal niet blij zijn met de wet. De PVV van Wilders vindt migratie een topprioriteit in de formatiegesprekken en noemt de Spreidingswet steevast een ‘dwangwet’, omdat deze gemeenten kan verplichten asielzoekers op te vangen.
Wilders kon zijn verontwaardiging dinsdagavond dan ook niet verbergen toen de VVD-senatoren kenbaar maakten zich niet langer te verzetten tegen de wet: ‘Mijn hemel!’, twitterde hij. En ook na een nachtje slapen was die irritatie woensdag niet weg. ‘Daar moeten we over praten’, zei een zichtbaar boze Wilders voor aanvang van het formatieoverleg met Yesilgöz, Pieter Omtzigt (NSC) en Caroline van der Plas (BBB).
Ondertussen gaat het demissionaire kabinet wel gewoon aan de slag met het uitvoeren van de wet, ongeacht de consequenties voor de formatie. Van der Burg zei dinsdag in het debat dat hij nu 63 duizend opvangplekken heeft en dat dit er volgend jaar 96 duizend moeten zijn. Gemeenten krijgen tot 1 november de tijd daar voorstellen voor te doen.
Daartoe zal allereerst de Senaat aankomende dinsdag instemmen met de Spreidingswet. De vrijdag daarop wordt de wet in het Staatsblad gepubliceerd, zodat de wet op 1 februari formeel kan ingaan. Volgens Van der Burg is dit scenario allang voorbereid. De nood is hoog voor ‘plekken, plekken, plekken’ – een woord dat meer dan tweehonderd keer viel in het debat.
Een truc van Wilders, Yesilgöz, Omtzigt en Van der Plas om hun kiezers toch tevreden te houden (hun achterbannen zijn in meerderheid ook tegen de wet), zou kunnen zijn om geen sancties op te leggen als gemeenten niet meewerken aan de opvang. Het is nog de vraag of Wilders deze eis op de formatietafel heeft gelegd. Geen van de partijleiders wilde daarover iets zeggen.
Vooralsnog ziet het er echter niet naar uit dat een van de vier partijleiders de stekker uit de formatie gaat trekken vanwege de opgelopen spanning over de Spreidingswet. Omtzigt zal niet blij zijn met de VVD-steun voor de Spreidingswet, maar respecteert dat senatoren hun eigen afweging mogen maken bij zo’n kwestie. Wilders en Van der Plas hebben er simpelweg niet zoveel belang bij om de formatie nu al op te blazen. Zeker voor de PVV is dit misschien de enige kans om ooit mee te regeren. Als de kabinetsformatie mislukt, is Wilders weer veroordeeld tot de oppositie.
De ervaring leert bovendien dat formaties meestal pas klappen als partijleiders elkaar eerst openlijk forse verwijten hebben gemaakt voor de camera’s. Daarvan was woensdagavond absoluut geen sprake. Er waren juist ‘goede gesprekken geweest’, zeiden Van der Plas en Yesilgöz. Wilders zei op zijn beurt weliswaar dat ‘het probleem moet worden opgelost’, maar ook dat hij ‘hoopte dat dit de komende dagen zou gebeuren’. ‘Ik ben altijd positief’, zei de PVV-leider ook, ‘maar uit de werkelijkheid zal moeten blijken of dat gegrond is of niet.’
Ondertussen is de schade voor Yesilgöz hoe dan ook groot. De Spreidingswet splijt haar partij. De vraag hoeveel Yesilgöz nog te zeggen heeft in haar eigen partij zal zeker bij de leiders van de andere formatiepartijen zijn opgekomen. Zo luchtig mogelijk probeerde Yesilgöz woensdag de vraag te beantwoorden of er nog wel onderling vertrouwen is aan de formatietafel: ‘De gesprekken zijn nog gaande’, glimlachte ze. ‘En elk probleem kan worden opgelost, zo sta ik in het leven.’ Donderdag gaat het viertal weer om de tafel.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden