Bij een borrel zei iemand (mijn buurman) dat we de Nederlandse taal beter kunnen afschaffen. Het bedrijfsleven spreekt Engels, de kinderen lezen Engelstalige boeken voor zover ze nog lezen, en kijken Engelse filmpjes zonder ondertitels, de voertaal in de horeca is Engels en zelfs op straat, in onze wijk, begint het Nederlands een dialect te worden.
Misschien verklaart het de toenemende aandacht voor de streektaal, als baken van eigenheid in een steeds eenvormiger wereld. Terschelling alleen al heeft drie talen, en die proberen de eilanders nu goedsmoeds te redden van de ondergang. Want het wezen van de taal is ‘thuis’, zegt Edith, tijdens alweer een avond vol mooi gesproken Schylingers. Het is als de geur van duinzand en waddenslik, die aanwaait zodra je daar voet aan wal zet.
En ze zingen het volkslied staand:
Sò lang asto steeste, sò fest op dyn sân / Wês fol brave minsken, myn jeaf Schylgerlân
Met andere eilandbewoners begon Edith de Witt-Roos vier jaar terug een Facebookgroep, die zo populair werd dat ze nu met stichting De Mimmetaal (moerstaal) drukbezochte praatavonden houden waar geconcentreerd, in groepjes, het Schylingers wordt gereanimeerd.
Edith deelt een woordenlijst uit, invuloefeningen en een gedicht: En ik tink soms wol: wir bloet de romantiek?
‘Bloe-et’, zegt Thijs van Rees, de native speaker die in eigen taal een octaaf omhoog gaat, ‘het is zangerig, van achter uit de keel, daar komt het weg’.
Terschelling heeft een geschiedenis van arme, geïsoleerde dorpen; met de eeuwen kregen die eigen talen, sommigen noemen het dialect. In het oosten Aasters, in het midden Meslânzers, en in het westen Schylingers. Al die woorden! Jan van der Zee heeft er duizenden in zijn computer zitten, dat moet ooit een groots drietalig woordenboek worden, als de tijd hem niet inhaalt. Want echte eilanders zijn er steeds minder, en Jan schat dat er nog honderd de mimmetaal machtig zijn. ‘Als we nu niks doen, is het in een generatie voorbij.’
Sinds de badgasten kwamen en Terschelling afhankelijk werd van toerisme, verloren de streektalen hun nut. ‘Zodra ze naar school gaan spreken de kinderen Hollands en dan is het gebeurd,’ zegt Thijs. En als de taal sterft, sterft de geschiedenis. Dat is meer dan romantiek. Het is hard werken om de juiste toon te vinden, de juiste accenten op de klinkers die het Schylingers tot een gevoelstaal maken: dô bist sò kôd as iis.
Er zijn maar een paar taalboeken die men als leidraad kan nemen. Jan van der Zee verzamelt al twintig jaar alles wat er is aan Schylingerse teksten, zijn woordenboek in wording is nu een pak van achthonderd pagina’s, ‘en dan moeten de vervoegingen nog komen’.
Al die schitterende woorden. Op Terschelling ben je niet doornat maar drippende wyt. En nachtvorst is iisdauw.
‘En weg is weg,’ zegt Edith. Haar vader gaf Schylingers op basisscholen, maar haar moeder kwam van wal, dus thuis spraken ze Hollands. ‘Van mijn generatie heeft bijna niemand het geleerd’. De taal zelf is niet het belangrijkste, zegt ze, ‘het is de saamhorigheid’, het gevoel ergens deel van te zijn.
En ze zijn niet de enigen. Amelanders hechten zo aan hun Amelands dat ook jongeren het graag gebruiken, staat in onderzoek van de provincie. Talenredder Dyami Millarson, uit Leeuwarden, leerde zichzelf Aasters en Schiermonnikoogs, en begon met jonge generatiegenoten de website taaldood.nl. Een serieuze missie, want ‘taaldiversiteit is cruciaal voor het welzijn van de mensheid’, zoals biodiversiteit dat is voor de wereldnatuur.
De taal is ook de ziel. Een gûuzjen, ja, het fluiten van een schip als er wat te halen viel op het Terschellinger strand. Fan alles op het strân.
Je kunt zeggen dat woorden gebruiksvoorwerpen zijn die weg mogen als ze hun nut verliezen. Elk tijdperk heeft zijn eigen vorm, ook nu, in de eeuw van de eenvormigheid. Totdat je bedenkt dat wat hier in dit zaaltje gebeurt, het voorland kan zijn van de Nederlandse taal. Als straks het Engels heeft gewonnen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden