De Spreidingswet is op de politieke agenda gekomen door de aanhoudende capaciteitsproblemen in de asielopvang. Gedurende de coronacrisis, toen er veel minder asielzoekers naar Nederland kwamen, werden de opvangplekken afgeschaald en daarna is het de gemeenten niet meer gelukt om aan de vraag te voldoen. Een deel van het probleem – naast de onverwachte hoge aantallen asielzoekers van de afgelopen twee jaar – is dat lang niet alle gemeenten plekken leveren.
De Spreidingswet moet dat gelijker trekken. Bij de huidige aantallen asielzoekers moeten in totaal zo’n 40 duizend nieuwe opvangplekken worden gevonden. Als alle gemeenten leveren, gaat het gemiddeld om 115 asielzoekers per gemeente.
Over de auteur
Raoul du Pré is chef van de politieke redactie van de Volkskrant. Hij schrijft sinds 1999 over de nationale politiek.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
De wet is vooral door de tegenstanders neergezet als ‘dwangwet’ maar Van der Burg heeft steeds benadrukt dat dwang slechts de stok achter de deur is: hij hoopt gemeenten vooral te verleiden.
Het bestuurlijke overleg tussen het kabinet, de provincies en de gemeenten wordt in de nieuwe wet opgedeeld in fases. Aan het begin van het jaar krijgen gemeenten voortaan drie maanden de tijd om uit eigen beweging te laten weten hoeveel opvangplekken zij kunnen bieden.
Vervolgens maakt de dienstdoende staatssecretaris de balans op: hoeveel asielzoekers verwacht hij dat jaar en hoeveel plekken zijn er beschikbaar? Als er een tekort dreigt, krijgen de provinciebesturen de opdracht om voor 1 november nieuwe plekken los te weken bij hun eigen gemeenten. Pas als ook dat onvoldoende oplevert, kan de staatssecretaris overgaan tot een gedwongen verdeling van de nog resterende asielzoekers.
Het bieden van plekken kan lucratief zijn voor een gemeentebestuur. De precieze bedragen zullen steeds opnieuw worden vastgesteld, maar een gemeente die snel levert (in de eerste drie maanden) en meer dan honderd plekken voor de komende vijf jaar garandeert, kan nu naar verwachting rekenen op een bonus van 5.000 euro per plek. Dat is vrij te besteden geld, dat dus ook aan lantaarnpalen, de bibliotheek of het plaatselijke zwembad mag worden uitgegeven.
Wie wel snel levert, maar niet meteen vijf jaar kan garanderen, kan rekenen op 2.500 euro per plek. Gemeenten die afwachten en uiteindelijk moeten worden gedwongen, krijgen nog maar 1.500 euro per plek.
Het wetsvoorstel kon rekenen op forse kritiek vanuit de gemeenten en ook van de Raad van State, het belangrijkste adviesorgaan van het kabinet. De Raad vond de hele cyclus die Van der Burg voor zich ziet ‘onnodig complex’, omdat voor gemeenten en provincies lang onduidelijk blijft waarop zij precies moeten rekenen. Bovendien vreesde de Raad dat het bonussysteem gaat leiden tot een competitie tussen gemeenten, terwijl Van der Burg juist de solidariteit wil bevorderen.
In de Eerste Kamer ging het de afgelopen twee dagen uitvoerig over die bezwaren, maar uiteindelijk meent een meerderheid dat de wet toch nodig is om de problemen in de asielopvang op te lossen. Of de wet in de praktijk ook gebruikt gaat worden is overigens onzeker: de Tweede Kamerfracties van de vier partijen die nu praten over een nieuw kabinet (PVV, VVD, NSC en BBB) zijn allemaal principieel tegen de wet. Zij zullen nu in hun onderhandelingen moeten beslissen hoe ze ermee om willen gaan. Dat dwang nu wettelijk mogelijk wordt, betekent nog niet dat een nieuw kabinet er ook gebruik van hoeft te maken.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden