Derdelanders zijn mensen die vanwege de oorlog Oekraïne ontvlucht zijn, maar niet de Oekraïense nationaliteit hebben en ook niet over een EU-paspoort beschikken. Volgens cijfers van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) verblijven er 106 duizend ontheemden uit Oekraïne in Nederland. Onder hen zijn 5.700 derdelanders.
De uitspraak van de Raad van State gaat alleen over de ongeveer 2.900 derdelanders die geen permanent verblijfsrecht hadden in Oekraïne. Het gaat dan met name om mensen die in Oekraïne werkten of studeerden met een tijdelijke verblijfsvergunning.
Over de auteur
Marjolein van de Water is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over asiel, migratie, religie en de multiculturele samenleving. Eerder was ze correspondent in Latijns-Amerika en chef van de buitenlandredactie.
Zij kregen aanvankelijk dezelfde behandeling als andere ontheemden uit Oekraïne. Dat wil zeggen dat ze geen asielprocedure hoefden te doorlopen en direct aan het werk mochten in Nederland. Ze hadden recht op opvang, leefgeld, medische zorg en onderwijs.
Maar in de zomer van 2022 besloot het kabinet dat derdelanders met een tijdelijke verblijfsvergunning in Oekraïne geen aanspraak meer konden maken op deze regeling en binnen een half jaar het land moesten verlaten. ‘Het merendeel van de derdelanders kan terug naar het land van herkomst’, zei staatssecretaris Eric van der Burg destijds over zijn besluit. ‘Als zij daar te vrezen hebben voor geweld of vervolging dan kunnen ze hier asiel aanvragen.’
Nederland liet aanvankelijk alle ontheemden uit Oekraïne ruimhartig binnen, ongeacht hun nationaliteit. Maar na geruchten over misbruik van de regeling – migranten zouden zich valselijk hebben voorgedaan als derdelanders uit Oekraïne – kwam Van der Burg daarop terug. Hij besloot niet alleen dat nieuwe derdelanders niet meer welkom waren, ook degenen die al in Nederland waren hadden geen recht meer op verblijf.
De opvang van ontheemden uit Oekraïne gebeurt op basis van de zogeheten Europese Tijdelijke Beschermingsrichtlijn. De Europese Raad besluit tot wanneer die tijdelijke bescherming duurt, en heeft vanwege de aanhoudende oorlog de termijn verlengd tot 4 maart 2025.
Individuele lidstaten hebben binnen de richtlijn weliswaar ruimte om derdelanders uit te sluiten van bescherming, maar de vraag is of die uitsluiting ook met terugwerkende kracht mogelijk is. Vreemdelingenadvocaten denken van niet en hebben namens derdelanders verschillende rechtszaken aangespannen. Rechters oordeelden niet eenduidig, waarna de zaak is voorgelegd aan de Raad van State.
De landsadvocaat betoogde tijdens een zitting in oktober dat Nederland de vrijheid heeft om zelf te beslissen wanneer de tijdelijke bescherming stopt. Carolus Grütters, senior onderzoeker aan het Centrum voor Migratierecht aan de Radboud Universiteit, denkt daar anders over: ‘De knoppen zitten in Brussel, niet in Den Haag.’
Volgens Grütters mag het kabinet derdelanders die al onder de beschermingsregel vallen, niet zomaar van hun toegekende rechten ontdoen. ‘Derdelanders hebben hier bescherming gekregen op basis van een Europese regeling’, legt hij uit. ‘De regering kan hun die bescherming alleen ontnemen als daarvoor binnen diezelfde regeling ruimte bestaat. In mijn ogen is die ruimte er niet. Het zou mij dan ook zeer verbazen als de Raad van State het kabinet gelijk geeft.’
De uitspraak komt vanochtend rond kwart over 10. Eerder al besloot de Raad dat derdelanders in afwachting van het besluit hun verblijfsrechten behielden. Van der Burg wil niets zeggen over de zaak. ‘Hij wacht eerst de uitspraak af’, laat een woordvoerder weten.
Als de Raad van State besluit dat Van der Burg rechtmatig heeft gehandeld, dan hebben derdelanders vijf weken de tijd om het land te verlaten of asiel aan te vragen. Mochten de rechters bepalen dat derdelanders onder de regeling blijven vallen, dan mogen ze net zo lang in Nederland blijven als de andere ontheemden uit Oekraïne, met alle bijbehorende rechten.
‘Ze zouden ook kunnen besluiten de zaak voor te leggen aan het Europees Hof’, aldus Grütters. ‘Het gaat immers om interpretatie van Europees recht. Maar die kans acht ik heel klein, omdat het dan jaren kan duren voordat er een uitspraak komt.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden