Het is dinsdagavond na de dinerpauze, het debat over de Spreidingswet begint aan de tweede termijn. Een dag lang heeft staatssecretaris Eric van der Burg (Asiel en Migratie, VVD) alles op alles gezet om de Eerste Kamer te overtuigen om vóór zijn wet te stemmen. Nu mogen alle fracties nog een kort laatste woord voeren.
BBB-senator Arie Griffioen zegt dat hij met zijn mede-fractieleden de komende dagen gaat nadenken over een stem voor of tegen. Dat vindt D66-senator Boris Dittrich een respectabel standpunt. De senaat is een Kamer van reflectie, een weloverwogen beslissing nemen is hier de essentie van het parlementaire werk.
Maar dan komt VVD-senator Marian Kaljouw aan de beurt. Maandag liet zij al weten dat haar fractie nog geen standpunt had, anders dan de Tweede Kamerfractie die tegen de wet stemde. Nu komt zij met een grote verrassing: de VVD zal volgende week voor de Spreidingswet stemmen.
Hoe anders begon de tweede dag van het debat in de Eerste Kamer over de veelbesproken wet die een evenredige verdeling over provincies en gemeenten van asielzoekers moet bewerkstelligen. Van der Burg heeft vanaf tien uur elf mapjes klaarliggen, waarin thematisch de antwoorden zitten op alle vragen die maandag door de diverse fracties zijn gesteld. Maar daaraan is hij na bijna twee uur, door talrijke interrupties, nog steeds niet toegekomen.
Zijn humeur lijdt er niet onder. Voor Van der Burg is het eerste debat van 2024 meteen al het debat van het jaar en misschien zelfs van zijn hele periode, sinds hij in januari 2022 aantrad als staatssecretaris. Hij moet deze Spreidingswet, die voor de verkiezingen door de Tweede Kamer is aangenomen, nu in een nieuwe politieke werkelijkheid door de senaat zien te loodsen. Het is een wet van het gevallen kabinet-Rutte IV, door hem steeds manmoedig verdedigd, terwijl zijn eigen partij zich er grotendeels van heeft gedistantieerd.
Van der Burg is een spreker bij wie de toehoorder zich niet snel verveelt. Hij is een geboren optimist, heeft humor, wisselt technische uitleg af met volkse uitroepen als ‘joep, doei en de mazzel’, wijst senatoren terecht als ze in zijn ogen onjuistheden te berde brengen, maar geeft ook eigen fouten toe. ‘Touché’, zegt hij dan. Zijn bril staat meestentijds in zijn haar, alleen op de neus als hij even iets moet opzoeken. De bodes voorzien hem voortdurend van kopjes thee, met suiker, om de immer hese keel te smeren.
Zijn gang naar de Eerste Kamer voelt als ‘thuiskomen’, zegt Van der Burg, zelf tussen 2019 en 2022 senator. Maar wel met ‘dubbele gevoelens’. Want de Spreidingswet zou niet nodig zijn als alle Nederlandse gemeenten solidair waren met Ter Apel en Budel. ‘Zij vangen nu de klappen op van ons beleid, of zo u wilt wanbeleid.’
Van der Burg heeft drie kansen om zijn wet erdoor te krijgen. Zowel de senaatsfractie van de VVD als die van de BBB liet maandag in het midden hoe hun stem uitvalt. Dat was opmerkelijk, want in de Tweede Kamer stemden zij tegen. Net als Pieter Omtzigt (inmiddels NSC) en de PVV. Juist deze vier partijen zitten nu aan de formatietafel en belangrijker dan de Spreidingswet vinden zij instroombeperking. Of, zoals Van der Burg het verwoordt: ‘Als zelfs deze vier partijen niet tot afspraken hierover komen, dan breekt mijn klomp.’
Zijn derde kans zijn de eenpitters Auke van der Goot (OPNL, de regionale partijen) en Martin van Rooijen (50Plus). Van der Burg noemt ze vleiend ‘de niet zo grote fracties’. Op een ander moment zegt hij zelfs: ‘Ik slijm me te barsten vandaag.’ Van der Goot en Van Rooijen stemden niet mee in de Tweede Kamer, omdat hun partijen daar niet zijn vertegenwoordigd. Van der Goot zei maandagavond ‘niet enthousiast’ te zijn over de wet. Hij pleit voor kleinschalige opvang en vindt dat de huisvesting van statushouders niet ten koste mag gaan van de huidige woningzoekenden.
Van Rooijen refereert bij herhaling aan de ‘doorstroomlocatie’ in zijn woonplaats Oegstgeest, waar 175 statushouders en 80 ‘spoedzoekers’ (bijvoorbeeld jongeren of inwoners in echtscheiding) onderdak hebben gevonden. Het grote probleem in de asielopvang is dat zestienduizend statushouders plekken in azc’s bezet houden, in afwachting van een woning.
BBB-senator Griffioen benadrukte maandag dat als die statushouders elders onderdak vinden, er helemaal geen Spreidingswet meer nodig is. Van Rooijen heeft daar een financieel verhaal over ‘ontschotting’ bij: besteed de 3 miljard euro die nu opgaat aan (crisis)noodopvang aan zulke doorstroom- of tussenlocaties.
Van der Burg treedt beide mannen welwillend tegemoet en doet toezeggingen. Hij zegt ook eerlijk dat als de Spreidingswet per 1 februari van kracht wordt, de problemen niet per 2 februari zijn opgelost. Zo weet Van der Burg nu al dat hij in de lente en de zomer geen opvang kan bieden in Biddinghuizen. ‘Er komt daar een christelijk festival en dan... Defqon? Heet het zo?’ Van der Burg, zelf liefhebber van Queen, kijkt vragend de zaal in. ‘Ik vraag dit even aan mensen die verstand hebben van rotherrie.’
Het is andermaal een voorbeeld van de onopgesmukte werkwijze van deze staatssecretaris, die dinsdagavond tot een verrassend succes leidt.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden