De dag van het interview – het enige dat choreograaf Marco Goecke geeft aan een Nederlandse journalist – beheerst de dood van voetbalicoon Franz Beckenbauer het nieuws in Duitsland. In alle necrologieën passeert het moment dat ‘Der Kaiser’ van zijn voetstuk viel, omdat hij waarschijnlijk miljoenen had opgestreken rond de toewijzing in 2006 van het wereldkampioenschap voetbal aan Duitsland.
‘Precies zo zal mijn carrière altijd overschaduwd blijven door het hondenpoepschandaal’, vermoedt Goecke (51). ‘Al win ik nog dubbel zo veel prijzen, het zal altijd eerst en vooral daarover gaan.’ Op 11 februari 2023 duwde Goecke in de pauze van een voorstelling een zakje hondenpoep in het gezicht van een recensente die zich kritisch over zijn werk had uitgelaten.
Over de auteur
Annette Embrechts is sinds 1998 dans- en theaterrecensent voor de Volkskrant. Ze schrijft over dans, performance, theater en circustheater.
Niet dat Goecke zich qua verdiensten wil meten met de wereldberoemde Duitse voetballer en bondscoach. Hij benadrukt hoe één extreme uitglijder je als publiek figuur blijft achtervolgen. En in zijn geval tot nu toe tevens een (potlood)streep door zijn carrière zette, als choreograaf van een bejubeld en bekroond oeuvre. Goecke heeft een uit duizenden herkenbare danstaal: razendsnelle vibraties van rug en nek, bedwelmende tremolo’s van trillende armen en wapperende handen, vliegensvlug roterende polsen en benen die zo snel zijwaarts uitslaan dat het oog ze nauwelijks kan volgen. Uit de expressieve grimassen spreekt vaak gekte, overlevingsdrift en eenzaamheid.
Je moet als professioneel danser op de toppen van je kunnen presteren om Goeckes maniakale nervositeit synchroon, snel, precies en muzikaal te kunnen uitvoeren. In Europa, Australië en Canada hebben topgezelschappen het werk van deze ‘meester van het duister’ op het repertoire staan. Met Nederland heeft hij een speciale band: de in Wuppertal geboren Goecke (1972) studeerde dans aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag en creëerde vanaf 2005 zeven jaar lang werk voor Scapino Ballet Rotterdam en vanaf 2013 wereldpremières voor Nederlands Dans Theater (NDT) in Den Haag.
Met succes: Goecke kreeg voor Midnight Raga (2017, NDT 2) de Zwaan toegekend voor de indrukwekkendste dansproductie. In 2022 ontving hij de Jiří Kylián Ring, een doorgeefprijs voor ‘onmisbare bijdragen aan de danswereld’. Als hij de openbaarheid aandurft, komt hij volgende week woensdag naar Nederland om tijdens de opening van het Holland Dance Festival die prestigieuze ring weer door te geven. Op deze gala-avond met jong danstalent wordt tevens zijn groepsstuk Smokey Sarah (2014) gedanst door dansstudenten uit Zwitserland. ‘Wie zou mij die avond nog de hand willen schudden, denk je?’
Afgelopen weken heeft Goecke in zijn appartement in Hannover ‘het dieptepunt uit zijn carrière’ tig keer voorbij zien komen in eindejaarsoverzichten op de Duitse televisie. ‘Ik ben een ideaal voorbeeld van loser of the year.’ Op de premièreavond van het drieluik Geloof Liefde Hoop duwde hij, naar eigen zeggen uit woede en frustratie over de toon van een negatieve kritiek, een open zakje met uitwerpselen van zijn teckel Gustav in het gezicht van danscriticus Wiebke Hüster.
Die ochtend had zij in de Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) Goeckes avondvullende dansstuk In the Dutch Mountains voor NDT 1 een blamage genoemd voor de virtuositeit van de dansers. ‘Het publiek wordt afwisselend krankzinnig, of sterft van verveling’, aldus Hüster over de première in Den Haag, drie dagen eerder. De Nederlandse pers schreef positiever; de Volkskrant gaf vier sterren.
Goecke kwam Hüster ’s avonds tegen in de Staatsopera van Hannover, waar hij toen nog directeur ballet was en waar zijn nieuwe werk Hello Earth die dag in première ging. ‘Het werd mij rood voor de ogen’, beschrijft hij. ‘Ik vroeg haar wat ze hier te zoeken had na al die shit die ze over mij had geschreven. Toen ze die vraag naar mijn idee weglachte, kwam in een impuls alle opgekropte frustratie boven. Had ik een glas water richting haar leeggegooid, dan was dat ook niet fraai geweest, maar minder heftig. Dan waren ook associaties met het scheldwoord Scheiße vermeden.’
Zelf vindt hij als hondenliefhebber hondenpoep niet zo vies, zo relativeert hij, ‘maar voor een ander is het smerig.’ Hüster deed diezelfde avond aangifte. De FAZ publiceerde direct over het voorval.
Een mediastorm brak los – tot in Azië en Afrika drong het nieuws door – waarbij het niet hielp dat Goecke zijn daad eerst verdedigde en pas een paar dagen later excuses maakte, in een persverklaring. De Staatsopera in Hannover ontsloeg hem als balletdirecteur en legde hem een toegangsverbod op. Andere dansgezelschappen trokken opdrachten terug.
NDT schortte na een boze brief van recensenten de samenwerking met Goecke op, al blijft het gezelschap bestaand werk van hem uitvoeren. De kaarten voor In the Dutch Mountains vlogen vanwege alle commotie de deur uit. Wat voorlopig rest zijn hernemingen van eerder gemaakt werk.
Terugkijkend wil Goecke zijn excuses nogmaals onderstrepen. ‘Wat ik heb gedaan, kan echt niet.’ Hij verklaart zijn uitbarsting door een sluimerende burn-out. ‘In 25 jaar heb ik negentig choreografieën gemaakt. Extreem veel. De prestatiedruk is groot. Iedereen verwacht altijd een meesterwerk. Maar ik ben geen machine. Er bestaat geen succesformule waarmee ik met dansers een studio inga. Creëren is een onvoorspelbaar, uitputtend, delicaat en gevoelig proces.’ Twee belangrijke premières in amper vier dagen, bij verschillende gezelschappen in verschillende landen, is dan dubbel zwaar.
Waarom heeft hij die overspannen gemoedstoestand niet tijdig gedeeld met de leiding van het Nederlands Dans Theater en de Staatsopera? ‘In de internationale danswereld wordt niet makkelijk gepraat over mentale overbelasting. Bovendien kan een persoonlijke crisis artistieke inspiratie opleveren. Zo werkt dat vaak bij mij. Kort na het overlijden van mijn vader heb ik in 2021 The Big Crying gemaakt. Die choreografie is bejubeld. Mensen voelden onder de gespannen esthetiek complexe, onpeilbare emoties van rouw.’
Nichts (2008), zijn debuut bij NDT, maakte hij – ‘moe en leeg’ – in een melancholieke stemming waarbij hij een hele dag van slag kon zijn als hij ‘buiten een verwaarloosde straathond aan zijn staart zag likken’. ‘Het lijkt misschien nu niet zo, maar ik ben heel gevoelig.’
Hij heeft nooit overwogen de première van In the Dutch Mountains uit te stellen – zijn eerste langere, avondvullende choreografie voor het Haagse gezelschap. ‘Dat heeft enorme consequenties voor zo’n groot gezelschap. Bovendien blijft het onvoorspelbaar. Ik heb keihard gewerkt en beide premières gehaald. Voor hetzelfde geld was er niks gebeurd.’
Wat hij het meest heeft onderschat is de impact van sociale media. ‘Ik was naïef en maakte in het begin de fout alle scheldkanonnades online te beantwoorden. Die had ik moeten negeren. Of ik had moeten uitleggen dat ik uit overspannenheid had gehandeld. Maar ik ging terugschelden. Door de shock was ik twee maanden mijn stem kwijt. En ik werd gek van de fotografen die de eerste weken voor mijn deur lagen, voor een stiekeme foto van mij met mijn hond. Op de foutste plekken duiken nu nog vakantiefoto’s van mij op met Gustav in Parijs.’
Hij hoopte zijn 79-jarige moeder te beschermen tegen nare confrontaties met vette krantenkoppen, door zijn zwager te vragen alle exemplaren van de krant Bild in haar dorp op te kopen. ‘Nog steeds word ik voor van alles en nog wat uitgemaakt.’ Goecke zegt ten prooi te zijn gevallen aan een ‘giftige cocktail van sociale media, roddeljournalistiek, sensatiehonger en cancelcultuur’.
Hij vindt het vooral onthutsend dat mensen die hem en zijn werk niet kennen hem aan de schandpaal nagelen zonder zich goed te informeren. ‘Vijfentwintig jaar was ik een sterchoreograaf met een prijzenkast. Nu plots een gewelddadige crimineel. Sommige jonge dansers vragen zich af of ze wel nog veilig kunnen werken met mij.’ Zelf vindt hij dat hij juist gevoelig en sensitief is. ‘Ik speel misschien graag de diva, maar tijdens het repeteren ben ik eerder kind onder de kinderen. Ik creëer graag een speelse sfeer in de studio.’
De zaak van de hondenpoepaanval is inmiddels juridisch afgesloten. Goecke is niet veroordeeld. Hij accepteerde de voorgestelde schikking van de openbaar aanklager om 6.000 euro te betalen aan een goed doel, een non-profitorganisatie voor conflictbemiddeling. Van bemiddeling tussen hem en Hüster is geen sprake. Het gaat hem niet om een kritisch of negatief oordeel, benadrukt hij. Maar hij vindt dat Hüster ‘met venijnige uithalen op de man speelde’, en zo een wig dreef tussen hem en zijn publiek. ‘In haar schrijfstijl legt ze haar mening steeds in de mond van alle toeschouwers. Dat hoort niet.’
Maar er geldt toch persvrijheid? ‘Die onderschrijf ik. Maar als je hem zo gebruikt, is dat een vrijheid van niks.’ Uit de FAZ-recensies die van Hüster online staan, blijkt dat zij in zeventien jaar twee keer positief over Goeckes premières oordeelde, de rest negatief. Goecke maakte zich eerder al kwaad om Hüsters commentaar toen hij in 2022 de grootste Duitse Tanzpreis ontving. De criticus schreef toen ‘dat alle mensen in Hannover treurig toekeken hoe dans door Goeckes toedoen terrein verloor aan entertainment’. Goecke: ‘Ze wond zich op over het gratis drankje waarmee bezoekers op mijn onderscheiding mochten proosten. Is dat de opdracht van een dansrecensent?’
Graag zou hij later na alle commotie een gesprek willen voeren over de impact van dansrecensies en wat wel en niet in een kunstkritiek thuishoort. Welke journalistieke etiquette hoort bij het vak van criticus? En vice versa: welke bij het gedrag van een kunstenaar? Nu heeft hij daarvoor nog niet de mentale rust, zegt Goecke. Ook niet om te beslissen wat hij in de toekomst gaat doen. Hij zegt her en der gesprekken te voeren over een doorstart als choreograaf. En hij oriënteert zich thuis op andere creatieve metiers.
‘Mocht het bij deze negentig choreografieën blijven, dan vind ik dat oké. Ik ben trots op mijn oeuvre. Ik was een sterchoreograaf, nu ben ik weer Marco. Dat voelt niet slecht. Maar ik moet nog wel vijftien jaar geld verdienen.’
Sinds de rel verliet Goecke zijn huis alleen voor een blokje om met Gustav. Eind november is de 15-jarige teckel overleden. Zijn verdriet is groot: ‘Gustav was mijn zielsverwant. Het was mijn grootste nachtmerrie hem te verliezen. Ik reisde al nauwelijks buiten Europa uit angst dat hij de vliegstress niet zou overleven en ik hem in een plastic zak mee naar huis zou krijgen.’
Het hondenpoepschandaal heeft dan toch één positief bijeffect: ‘Gustav had al gezondheidsklachten. Hij werd steeds zieker. Ik heb acht maanden ononderbroken voor hem kunnen zorgen. Als balletdirecteur had ik nooit zo veel zorgverlof gekregen voor een huisdier.’
Openingsgala Holland Dance Festival: Future of Dance door jong toptalent, met o.m. Smokey Sarah (2014) van Marco Goecke, door studenten van BA Comtemporary Dance Zürich. En de uitreiking van de Jiří Kylián Ring. 24/1, Amare, Den Haag. Holland Dance Festival duurt t/m 17/2
Voor de negende keer wordt tijdens de opening van het Holland Dance Festival de Jiří Kylián Ring uitgereikt. Deze tweejaarlijkse prijs, bestaande uit een torentje van veertien ringen (voor iedere letter één), is vernoemd naar de Nederlands-Tsjechische meesterchoreograaf Jiří Kylián en alleen persoonlijk overdraagbaar aan ‘iemand die een inspirerende en onmisbare bijdrage aan de dans in Nederland heeft geleverd’. Choreograaf Marco Goecke, de laureaat in 2022, zal de ring in het bijzijn van prinses Beatrix doorgeven. Aan wie, dat zegt hij op 24 januari.
Als puppy lag hij al aan de voeten van een prinses. Caroline van Monaco had zijn baasje, choreograaf Marco Goecke, geïnviteerd voor een diner. In 2006 had Goecke de prinses leren kennen nadat hij uit haar handen de prestigieuze Nijinsky Award had ontvangen ‘als meest veelbelovende en opvallendste choreograaf in het internationale dansveld’. Omdat de zwarte teckel en de Duitse choreograaf onafscheidelijk waren, mocht kleine Gustav mee naar het koninklijk diner.
Ook heeft hij mogen ruiken aan de allerbeste dansers ter wereld. ‘Gusti’, zoals zijn koosnaampje luidde, lag tijdens repetities op zijn vaste kussentje in de dansstudio’s van gerenommeerde internationale dansgezelschappen, terwijl Goecke repeteerde. Op doktersadvies mocht het huisdier bij uitzondering cultuurhuis Amare binnen, wanneer Goecke als associate choreographer bij Nederlands Dans Theater in Den Haag aan het werk was.
Toen Gustavs drinkbeker verloren raakte op een treinstation in Wenen, kocht zijn baasje een zilveren kinderkopje van het chique serviesmerk Tiffany om hem onderweg te laten drinken. Eind november overleed Gusti, thuis in Hannover, 15 jaar en 4 maanden oud, aan de gevolgen van een neurologisch defect en acuut leverfalen. NDT stuurde bloemen als condoleance. Dansers beschreven hun liefdevolle herinneringen aan hem.
Goecke kocht Gustav in de winter van 2008 als puppy van een half jaar. Ze werden elkaars vriend en zielsverwant, steun en toeverlaat. Goecke waardeerde de emotionele eenvoud van het sociale contact met zijn viervoeter. ‘Dieren maken het leven niet moeilijker dan het is: eten, drinken, bewegen, slapen’, zei hij begin vorig jaar tegen het Volkskrant Magazine. ‘Ze hebben geen benul van status of geld, daar ben ik jaloers op.’ Gusti ging vrolijk mee op de foto. Zijn oogjes verraden dat hij staar had. Een paar dagen later zouden zijn uitwerpselen het theatrale middelpunt worden van de geruchtmakende uithaal van Goecke richting een recensent.
Collectief Wunderbaum zocht een onderwerp dat veel los zou maken en eindelijk meer publiek en pers naar hun Theaterhaus Jena in voormalig Oost-Duitsland zou trekken. Ze namen de hondenpoepaanval van Goecke op een recensent als uitgangspunt. Was dit een aanslag op de persvrijheid, zoals werd beweerd? In de hoop een discussie te entameren over de relatie tussen kunst, kritiek en publiek, maakten ze De hondenpoepaanval.
Recensent Sander Janssens ging voor Theaterkrant kijken in Jena en was enthousiast: ‘De groep toont treffend hoe kritiek, publiciteit, publiek en kunstenaar per definitie op elkaar reageren, (…) als katten onder elkaar, soms spinnend, soms krabbend: aan elkaar gewaagde, los opererende én van elkaar afhankelijke krachten, die soms iets moois, soms iets lelijks in elkaar naar boven halen.’ In mei te zien in Nederland (en nogmaals in Jena).
‘De hondenpoepaanval’ van Wunderbaum, 22 en 23/5 in Frascati, Amsterdam.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden