Bevolkingsgroei is momenteel een ‘fenomeen dat Nederland overkomt’, concludeerde de staatscommissie voor demografie maandag na een jarenlange studie. Daar moet drastisch verandering in komen, wil Nederland niet vervallen tot een land waar de welvaart keldert en het in 2050 niet meer voor iedereen mogelijk is om onderwijs, zorg of een woning te krijgen. Ook de natuur en fysieke leefruimte komen in de verdrukking als de bevolking onbeheersbaar blijft doorgroeien.
Het volgende kabinet zou daarom een ‘politiek meerjarenplan’ moeten bedenken om de bevolkingsgroei behapbaar te houden, adviseert de staatscommissie. De wenselijkste situatie voor Nederland is een ‘gematigde groei’ tot maximaal 20 miljoen inwoners in 2050. Maar hoe die gematigde groei in de praktijk afgedwongen zou moeten worden? Die vraag wordt niet uitgebreid beantwoord in het 407 pagina’s tellende rapport, maar enkele aanknopingspunten worden wel genoemd.
Natalie Rightonis politiek verslaggever van de Volkskrant. Zij schrijft sinds 2013 over de Nederlandse politiek. Daarvoor was zij correspondent in Afghanistan. Righton won meerdere journalistieke prijzen.Volg alles over de kabinetsformatie hier.
Het zou verstandig zijn als politici gaan bepalen hoeveel migranten Nederland jaarlijks aankan. Volgens de staatscommissie zou een migratiesaldo van 40- tot 60 duizend per jaar het verstandigst zijn, omdat dit binnen de bandbreedte valt van ‘gematigde bevolkingsgroei’.
Het is overigens belangrijk dat de overheid communiceert dat dit migratiesaldo niet het totaal aantal nieuwkomers betreft, maar dat het gaat om alle immigranten minus alle emigranten, vindt de commissie. Aangezien er jaarlijks zo’n 140- tot 180 duizend mensen uit Nederland vertrekken, betekent dit dus dat er jaarlijks tussen de 180- en 240 duizend nieuwe migranten kunnen bijkomen om de boel beheersbaar te houden.
Het uiteindelijk gekozen quotum moet gelden voor alle typen migranten samen, dus zowel arbeids-, studie-, asiel- als gezinsmigranten. Het is vervolgens aan de politiek om te bepalen hoeveel mensen uit elke categorie worden toegelaten (dat kan jaarlijks verschillen).
De staatscommissie erkent dat bij deze keuze verschillende afwegingen kunnen meespelen. Arbeidsmigranten zullen bijvoorbeeld soms meer gewenst zijn om de economie draaiende te houden. Asiel- en gezinsmigranten zijn wellicht welkom uit humanitair oogpunt.
Het zou verstandig zijn als de overheid ‘geschikte arbeidsmigranten’ voor specifieke sectoren gaat aantrekken, denkt de staatscommissie. Vitale sectoren zoals het onderwijs en de zorg zullen de komende jaren nog meer kampen met personeelstekorten. Arbeidsmigranten kunnen dan een uitkomst bieden.
De staatscommissie benadrukt dat Nederland veel vrijheid heeft om arbeidsmigratie van buiten de Europese Unie te reguleren. Zo kan de Nederlandse overheid in een jaar dat er meer verpleegkundigen nodig zijn, aan meer Indiërs met een verpleegdiploma een werkvisum kunnen geven dan aan Indiërs zonder zo’n diploma.
Voor het beïnvloeden van arbeidsmigratie binnen de EU zal gebruikgemaakt moeten worden van ‘indirect beleid dat past binnen de regels van het vrije verkeer van personen binnen de EU’, stelt de staatscommissie. Zo kan de overheid overwegen geen vergunningen meer te geven voor de bouw voor distributiecentra die vooral draaien op laagbetaalde arbeidsmigranten. In plaats daarvan kan bijvoorbeeld wel een vergunning worden afgegeven voor de bouw van een extra ziekenhuis.
Overigens vindt de staatscommissie dat Nederland best stevig mag onderhandelen over de selectie van arbeidsmigranten uit nieuwe EU-lidstaten. Nederland zou erop kunnen inzetten dat voor hen speciale voorwaarden gaan gelden.
Hoewel het uit humanitaire overwegingen soms wenselijk is om erkende vluchtelingen op te vangen en Nederland hier soms ook niet onderuit kan, omdat ons land nou eenmaal is aangesloten bij internationale verdragen, betekent dit niet dat het helemaal onmogelijk is om te bepalen hoeveel vluchtelingen er naar Nederland komen.
De staatscommissie heeft veel vertrouwen in het recent gesloten asielakkoord van de EU, waarin staat dat asielzoekers die weinig kans maken op een verblijfsvergunning voortaan in speciale centra aan de buitengrenzen van de Europese Unie een versnelde asielprocedure moeten afwachten. Volgens dit plan worden de kansrijke asielzoekers vervolgens verdeeld over de EU-lidstaten.
Volgens de staatscommissie kan Nederland bij de uitwerking van dit asielakkoord ‘meer aandacht vragen voor de uitzonderlijke demografische situatie in Nederland door naast de bevolkingsomvang en het nationaal inkomen ook de bevolkingsdichtheid als criterium te nemen voor het absorptievermogen’. Kortom, Nederland zou een uitzonderingspositie kunnen proberen te bedingen omdat het hier al vrij ‘druk’ is. De bevolkingsdichtheid van Nederland is momenteel bijna vijf keer zo hoog als het EU-gemiddelde. Dit mag bij onderhandelingen best meegenomen worden, benadrukte voorzitter Richard van Zwol van de staatscommissie maandag. ‘Nederland zit aan tafel in Brussel en we hoeven daar niet stilletjes te zitten.’
Als de immigratiecijfers zo ver zouden kelderen dat er een negatief migratiesaldo ontstaat (nu is dat bijna onvoorstelbaar, maar tijdens Balkenende II, rond 2005, was dat echt zo), dan zou de bevolking krimpen en dat is volgens de staatscommissie nou ook weer niet de bedoeling. Om dat te voorkomen, suggereert de commissie overheidsbeleid om het Nederlandse geboortecijfer iets op te krikken. Ook al omdat jongvolwassenen momenteel minder kinderen krijgen dan ze zelf wensen.
Dat fenomeen kan deels omgebogen worden door jongeren te helpen met hun ‘precaire economische positie’, bijvoorbeeld door meer betaalbare woonruimte voor jongeren te creëren en in te zetten op meer vaste banen. Dat helpt hen om eerder voor het ouderschap te kiezen. Een andere belangrijke maatregel om dit te bereiken is om ‘de kosten voor het krijgen en opvoeden van kinderen te verlagen’, bijvoorbeeld door het verhogen van kinderopvangtoeslagen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden