Op het guurste hoekje van ambtelijk Den Haag, voor de deur van Rijnstraat 8, begint het wekelijkse protest, klokslag om 12 uur, vaste lunchtijd voor ambtenaren, je zou ‘de liften dagelijks om 12 uur eens moeten zien’.
Het groepje dat zich buiten waagt, is klein, een man of 25. De meesten waren hier al twee of drie keer eerder, ‘welkom bij de incrowd’ begroeten ze elkaar, het blijft onwennig, je weet niet ‘of je een vinkje achter je naam krijgt’.
Ik zeg het toch maar even: dit is een uitzonderlijk protest. In andere Europese landen halen ambtenaren het niet in hun hoofd om te demonstreren tegen het beleid inzake Israël en Gaza van hun regering, zeker niet als ze inhoudelijk voor dit dossier verantwoordelijk zijn.
Waarom verzamelen deze rijksambtenaren zich rond een spandoek met de tekst Civil servants demand ceasefire? Staat hier een havermelkelite in overheidsdienst die over alles een mening ventileert, zoals gesuggereerd door sommige bestuurskundigen? ‘Er gaat heel wat aan vooraf voordat je hier gaat zitten’, verzucht een diplomaat, ‘dat is niet zomaar.’
Over de auteur
Ana van Es schrijft twee keer per week een column voor de Volkskrant, waarvoor ze Nederland doorkruist. Eerder was ze onder meer correspondent in het Midden-Oosten. Van Es won de journalistieke prijs De Tegel met haar reportages uit Jemen.
In de buitenste schil van het protest staan ambtenaren van allerlei ministeries, bij hen valt vaak het woord ‘toeslagenaffaire’, hoe belangrijk het is om deze keer op tijd aan de bel te trekken.
Ik beperk me even tot de harde kern bij het spandoek: de ambtenaren van Buitenlandse Zaken, ‘BZ’, zoals ze zelf zeggen. Ze werken hierachter, aan de Rijnstraat 8. Op dit ministerie loopt de discussie over Israël en Gaza zo hoog op dat die niet meer in de kantoorkolos past.
Kritische geluiden van ambtenaren zijn er binnenskamers volop, bijvoorbeeld over de levering van onderdelen voor F-35-jachtvliegtuigen aan Israël (‘je weet wat daarmee gebeurt, als je de regels zou naleven, dan zou je die onderdelen niet mogen leveren’). Alleen: zulke kritiek bepaalt op dit moment niet het beleid.
Vanaf het moment dat de Hamas-aanval plaatsvond op 7 oktober vorig jaar, is een ander ministerie aan de leiding: Algemene Zaken, het kleine departement van demissionair premier Mark Rutte. Dit zette de toon: zonder overleg met de juristen van ‘BZ’ betoogde Rutte vlak na de aanval dat Israël het volste recht heeft om zichzelf te verdedigen tegen Hamas.
Op de stoep van de Rijnstraat 8 leeft de indruk dat hun eigen minister, Hanke Bruins Slot, in december in de VN-Veiligheidsraad voor de resolutie had willen stemmen die opriep tot hulp aan Gaza en meer overleg over beëindiging van de oorlog, maar daarvoor geen toestemming kreeg van Rutte.
Rondom het spandoek gaat het over rapporten van Human Rights Watch en Amnesty International, die beschrijven hoe Israël ongericht woonwijken bombardeert, ziekenhuizen en scholen aanvalt en hulpgoederen tegenhoudt.
‘Bij mij op de afdeling hebben ze Amnesty superhoog zitten’, zegt een ambtenaar, ‘behalve als het om Israël gaat.’ Vaker gehoord: de ambtelijke top doet zorgen over mogelijk genocidale uitlatingen van Israëlische politici af als ‘emotioneel’.
Je kunt daarmee omgaan zoals ambtenaren dat traditioneel doen: je doet je werk, je adviseert van alle kanten, je benoemt bijvoorbeeld dat de kans op regionale escalatie groot is, dat Nederland bij Rusland niet meer geloofwaardig kan beginnen over mensenrechten in Oekraïne, want de Russen lachen zich kapot, met die F-35-onderdelen van ons – en je accepteert dat het eindwoord aan de politiek is.
Of je beslist voor jezelf dat het te ver gaat. ‘Als je intern niet verder komt, dan moet je vreedzaam iets anders doen’, zegt een diplomaat. Het gaat hier immers om ‘vooraangekondigde genocide’ op de inwoners van de Gazastrook.
Ik hoor een geluid over een promotie die ‘on hold’ is gezet. Wie aan de Rijnstraat werkt en naar buiten gaat om dit protest bij te wonen, is bereid om zijn of haar baan te riskeren.
Half 1, de demonstratie is voorbij, de lunchpauze ook, het werk begint. Over de banner ontstaat discussie, binnen wil niemand gezien worden met dat ding, uiteindelijk pakt een vrouw hem op en daar gaat ‘ie, Rijnstraat 8 binnen, langs de detectiepoortjes, tot het volgende lunchprotest.
a.vanes@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden