KIS bekeek het systeem van schooladvies voor de middelbare school en mogelijke klachtenprocedures door een discriminatielens. "Het hangt nu te veel af van je school en leerkracht of je een onbevooroordeeld schooladvies krijgt", zegt senior-onderzoeker Suzan de Winter-Koçak.
"Het werkt heel traumatisch als je onderschat wordt door je docent", gaat de expert diversiteitsvraagstukken verder. "Docenten zeggen bovengemiddeld vaak tegen leerlingen met een migratieachtergrond: 'Doe jij maar rustig aan, je moet niet op je tenen gaan lopen.' Dat doen ze vaak met de beste bedoelingen, maar ze zijn zich er niet van bewust wat hun gebrek aan aansporing teweegbrengt bij hun leerling."
Een te laag schooladvies op de basisschool kan nog jaren schadelijk zijn voor de ontwikkeling van kinderen. "Het is heel lastig om tussentijds over te stappen naar een hoger onderwijsniveau. Door een te laag schooladvies moet je in de praktijk opleidingen gaan 'stapelen' om daar te komen waar je wil zijn. Dat kost je extra lesjaren."
Bovendien kan een te laag schooladvies volgens de onderzoeker leiden tot een blijvende deuk in je zelfvertrouwen. Ook tientallen jaren later kan dat je schaden in je carrière. "Doe dit kinderen niet meer aan", is dan ook de klemmende oproep van De Winter-Koçak. "Een te laag schooladvies werkt op de lange termijn door in hun vertrouwen in het onderwijssysteem en wellicht in instituten in het algemeen. Daarom moet het systeem van schooladvies op de schop."
KIS nam het systeem van schooladviezen onder de loep via onder meer literatuuronderzoek en gesprekken met leerkrachten en ouders. Een klankbordgroep van experts uit het onderwijs heeft de conclusies gecontroleerd en bevestigd.
Ook hebben de onderzoekers gekeken naar wat je als ouder kunt doen als je denkt dat je kind een te laag schooladvies heeft gekregen. "Uit ons onderzoek blijkt dat je wel hulp kunt vragen bij bijvoorbeeld Stichting Onderwijsgeschillen, de Kinderombudsman of Ouders & Onderwijs", zegt De Winter-Koçak. "Maar de school houdt het alleenrecht om het advies al dan niet aan te passen."
Uit eerder onderzoek blijkt dat een derde van de scholen leerlingen sowieso niet of nooit het voordeel van de twijfel geven na een klacht over het schooladvies. Iets minder dan de helft probeert ouders te overtuigen van het eigen gelijk.
"Er is geen enkele objectieve partij die een bindend oordeel kan geven over een schooladvies waarover discussie bestaat", concludeert De Winter-Koçak. "De school is volledig onaantastbaar in het geven van schooladviezen. En je kunt er als ouder ook niets aan veranderen. Toen we dat ontdekten, werd ons duidelijk hoe problematisch de huidige situatie echt is."
De onderzoekers van KIS concluderen in Discriminatie bij het schooladvies dat klachtenprocedures niet werken. Veel scholen houden te vaak koppig vast aan hun besluit rond het schooladvies. "Toen we daarachter kwamen, viel ik echt van mijn stoel", zegt De Winter-Koçak.
Ook een eventuele gang naar een antidiscriminatiebureau, het College voor de Rechten van de Mens of de politie zet geen zoden aan de dijk. "Geen enkele daarvan heeft de bevoegdheid om de onderwijsinstelling aan te spreken en/of te toetsen op de juistheid van het schooladvies in individuele gevallen", staat te lezen in het rapport.
Afran schrijft over ongelijkheid in de maatschappij en koloniale geschiedenis. Lees hier meer verhalen van Afran.
Scholen hebben te veel vrijheid in hun schooladvies, concluderen de onderzoekers. Dat advies kan bovendien onvoldoende objectief zijn.
"In principe kan een docent zeggen: jij bent druk in de klas, dus jij krijgt vmbo-advies", geeft De Winter-Koçak als voorbeeld. "'Druk doen' is ten eerste heel subjectief: wat jij druk vindt, vindt een andere docent misschien helemaal niet opvallend. Bovendien kun je ook 'druk' doen doordat je je bijvoorbeeld verveelt in je klas omdat je hoogbegaafd bent."
"Mijn dochter zou niet zelf om extra werk en uitdaging vragen als ze haar reguliere werk al af had", zegt een geïnterviewde ouder in het KIS-onderzoek. "Als ze dat wel had gedaan, zou ze vwo-advies hebben gekregen. Dit is toch zo subjectief en niet transparant? Het is ook nooit gecommuniceerd dat de leerkracht hierop let. Terwijl dit wel grote invloed heeft gehad op mijn dochter, ze heeft hier lang mee geworsteld."
De te grote vrijheid van scholen kan volgens de onderzoekers discriminatie rond schooladviezen in de hand werken. Docenten kunnen door het ontbreken van voldoende harde regels besluiten nemen op basis van (onbewuste) vooroordelen. Bijvoorbeeld over leerlingen met een migratieachtergrond, meisjes, leerlingen afkomstig uit arme gezinnen of die wonen op het platteland.
De PO-Raad, de vereniging van basisscholen, ontkent de problemen niet. Een woordvoerder verwijst in een reactie naar een brief die de Raad in mei aan de Tweede Kamer schreef. Daarin staat dat het huidige systeem van schooladviezen "vooral negatief uitpakt voor leerlingen met een migratieachtergrond en leerlingen uit een minder gunstige sociaal-economische omgeving".
Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap waarschuwt basisscholen in de in januari herziene Handreiking schooladvisering voor "structurele onderadvisering". Het departement noemt onder anderen kinderen met een migratieachtergrond en meisjes.
Maar onder de streep blijven de scholen de enige die schooladviezen kunnen aanpassen. Er zijn vooralsnog geen plannen om dit te veranderen.
Wil je meer weten over ongelijkheid in de samenleving? Kijk op nu.nl/discriminatie
Source: Nu.nl algemeen