Het geluid dat maandagochtend opstijgt boven de daken van centraal Berlijn heeft iets weg van een weeklagen. Het zwelt tijdens het spitsuur aan vanuit de verte, terwijl honderden tractoren en vrachtwagens langzaam over de Karl Marx Allee rijden, en rolt als een muur van geluid richting het boerenprotest bij Brandenburger Tor. De colonne, een van vijf die om zeven uur vanaf de rand van Berlijn vertrokken, claxonneert in één lange schreeuw.
Het weeklagen van de machines is toepasselijk: deze protestbeweging begon toen de regering in december aankondigde subsidies te schrappen voor de diesel op landbouwvoertuigen. Maar inmiddels hebben de boeren bijval gekregen van andere beroepen en groepen in de samenleving. Het protest is verworden tot een breedgedragen aanklacht tegen de regering en haar klimaat-, sociaal- en economisch beleid. De duizenden landbouwvoertuigen die maandag het centrum van Berlijn blokkeren, zijn het voorlopige hoogtepunt van de protesten.
Over de auteur
Remco Andersen is correspondent Duitsland voor de Volkskrant. Hij woont in Berlijn. Als Midden Oosten-correspondent won hij de Lira-prijs voor buitenlandjournalistiek voor zijn werk in Syrië en Irak.
De boeren begonnen hun protesten een week geleden in de oostelijke deelstaat Saksen, waar zij tientallen opritten naar de Autobahn blokkeerden. Vanuit nagenoeg elke passerende auto en bestelbus in de landelijke regio kwam die dag steun, zag de Volkskrant, in de vorm van getoeter of opgestoken duimen. Maar ook in het progressieve Berlijn zijn de reacties op boeren die protesteren tegen klimaatregelen opvallend mild.
‘De regering heeft ze jarenlang aangemoedigd om te investeren in schaalvergroting en zet nu ineens subsidies stop’, zegt Katrin Karause (39), nota bene specialist duurzaamheidsmanagement bij een ‘alternative food start-up’, op de Karl Marx Allee. ‘Dus ik begrijp de woede van de boeren. Inhoudelijk vind ik het lastig. Duitsland moet naar een duurzame landbouw toe. De regering moet daarvoor de randvoorwaarden creëren, maar moet dat doen in dialoog met de boeren. Dat is de basis van democratie. Ik vind dat de politiek hier haar werk niet goed doet.’
Dat vindt de politiek kennelijk zelf ook. Een geplande afschaffing van belastingkorting op landbouwvoertuigen is inmiddels teruggedraaid. Bondskanselier Olaf Scholz sprak de boeren per video toe. De partijsecretaris van Scholz’ SPD beloofde een dialoog ‘op ooghoogte’. Maandag spraken boerenvertegenwoordigers met de fractievoorzitters van regeringspartijen. Christian Lindner, minister van Financiën en leider van de kleine liberale regeringspartij FDP, beklom maandag zelfs het podium bij Brandenburger Tor.
Wat hij gezegd heeft? ‘Ik heb geen idee, ik hoorde alleen maar boegeroep’, zegt Lars Grafe (42) in de besneeuwde modder bij de ingang van park Tiergarten. Hijzelf is meestermetselaar, dus niet hier voor de dieselsubsidie. Net als de rest van de betogers gruwelt hij van de regering in algemene zin. ‘Zij nemen ons het geld af en geven in het buitenland miljarden uit.’
Dat is hét refrein, dat werkelijk in elk gesprek terugkomt, alsof het afgesproken werk is: de regering geeft eindeloos veel geld uit aan allerlei goeddoenerij over de grens terwijl wij hier almaar harder werken, steeds meer regels opgelegd krijgen, steeds meer belasting betalen, en dus steeds slechter af zijn. Grafe is nog mild – niet alle ‘geld naar het buitenland’ moet stoppen, maar het is nu wel te veel – maar het gros van de betogers uit zich minder subtiel.
Een bloemlezing uit een handvol gesprekken: miljarden naar Afrika, wegen in Peru, ontwikkelingshulp aan India, en natuurlijk de geldverslindende klimaatmaatregelen hier in Duitsland terwijl China in één dag uitstoot wat wij in een jaar doen. Om over de kosten van asielzoekers maar niet te spreken. En wij maar betalen.
De boerenprotesten – en de razendsnelle bijval die kwam van vissers, vrachtwagenchauffeurs, horecamedewerkers, metselaars en andere vaklui – onderstrepen de groeiende tweedeling in Duitsland. Een steeds groter deel van de bevolking staat lijnrecht tegenover de regering in Berlijn. Slechts 27 procent van de stemgerechtigden is tevreden met de regering. In het oosten van Duitsland leidt dat sentiment tot recordpopulariteit van extreem-rechts: de AfD staat in alle vijf oostelijke deelstaten bovenaan.
Wil de regering, die een volledig klimaatneutrale samenleving in 2045 voor ogen heeft, te veel te snel? Dat weet Katrin Karause, de duurzaamheidsdeskundige op de Karl Marx Allee, zo net nog niet. ‘Vorige regeringen deden op dat vlak niets, dus deze heeft een hoop in te halen. En ze staan voor veel grote crises. Oorlogen. Mondiale instabiliteit. Migratie, en de druk die dat op ons sociaal systeem zet. De tweespalt die dat hier veroorzaakt, is ook niet uniek voor Duitsland, we hebben dat de afgelopen jaren in allerlei andere landen gezien.’
De grote vraag is: waar eindigt dit? De demonstratie bij Brandenburger Tor zou het sluitstuk worden van een week van protesten. Maar werkelijk niet één deelnemer aan die protesten zegt van plan te zijn te stoppen. Ondertussen heeft het samenwerkingsverband van vrachtwagenchauffeurs al aangekondigd deze vrijdag ook met zwaar materieel naar de Brandenburger Tor te trekken. Het kan nog een drukke week worden in Berlijn.
Gevraagd of hij zich zorgen maakt over groeiende tweespalt in de maatschappij, antwoordt de Beierse sloopdeskundige Patrick (31) met een cijfer. ‘90 procent van de mensen in mijn regio is het volstrekt oneens met de manier waarop deze regering het land bestuurt. Dus hoezo tweespalt? Ik maak me meer zorgen om de toekomst van mijn kinderen.’ Nog één keer dan: ‘Alle geld gaat naar het buitenland en niets blijft over voor het Duitse volk.’
Gaat hij nu echt in Berlijn demonstreren totdat de regering valt? Nee, natuurlijk niet, zegt Patrick. Maandag, hooguit dinsdag gaan hij en zijn metgezellen weer terug naar Beieren.
‘En dinsdagavond staat daar de volgende grote demonstratie gepland.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden