Terwijl zijn demissionaire nadagen ten einde lopen, rommelt Mark Rutte ons land nog snel even in een oorlog, en dat doet hij op zeer dubieuze gronden.
Amerikaanse en Britse vliegtuigen hebben in de nacht van 11 op 12 januari meer dan zestig doelen op Jemenitisch grondgebied gebombardeerd, met Nederlandse steun en goedkeuring.
Tegenover de NOS noemde de premier de oorlogsdaden ‘cruciaal’ om de scheepvaart te beschermen tegen de Houthi-rebellen, die sinds november zesentwintig koopvaardijschepen in de Rode Zee aanvielen. Als historicus kon Rutte het niet laten daarbij met de zeventiende-eeuwse jurist Hugo de Groot aan de haal te gaan, en een vrije zee een ‘wezenlijk’ onderdeel van onze geschiedenis te noemen.
Als De Groot dit misbruik van zijn naam had kunnen horen, dan had hij zich waarschijnlijk omgedraaid in zijn befaamde boekenkist. Juridisch wankelt de basis voor deze aanval namelijk aan alle kanten.
Over de auteur
Erik de Lange is historicus en gespecialiseerd in zeegeschiedenis. Hij is als docent verbonden aan de Universiteit Utrecht.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Samen met zijn militaire partners beroept Nederland zich op een VN-resolutie die helemaal geen mandaat biedt voor deze aanval. Afgelopen woensdag, op 10 januari, bracht de VN-Veiligheidsraad een tekst naar buiten die de acties van de Houthi’s veroordeelt ‘in de sterkst mogelijke bewoordingen’, maar daarmee is niets gezegd over militaire acties op het territorium van Jemen. De resolutie geeft slechts ruimte voor staten om hun eigen schepen te verdedigen tegen aanvallen, en zo het recht te garanderen van vrije doorgang op zee.
Dat is iets wezenlijk anders dan het grondgebied van een soevereine staat bombarderen, ook al is een deel van dat gebied in handen van een niet-erkende gewapende, politieke beweging. Sterker nog, de resolutie roept op tot ‘waakzaamheid en terughoudendheid’ om verdere escalatie te voorkomen. Rutte lijkt dat mandaat dus nogal creatief te interpreteren.
Bovendien zijn het oorlogsrecht op zee en de geschiedenis daarvan minder eenduidig dan onze premier pretendeert. Onder historici is het welbekend dat Hugo de Groot zijn juridische traktaten schreef om de geweldsdaden van de Nederlandse vloot en Verenigde Oost-Indische Compagnie te rechtvaardigen. De Spanjaarden zagen de Nederlanders daarentegen als opstandige rebellen tegen het gezag van de Spaanse koning.
De lokale heersers in de Indonesische archipel dachten ondertussen het hunne over de rechtmatigheid van het geweld waarmee de Nederlanders schepen verdedigden, markten openbraken en territoria ontvreemdden. Ook nu, in januari 2024, roept het militaire optreden in Jemen eerder associaties op met het imperialistische misbruik van het zeerecht dan met het gloedvolle ideaal van een vrije, open zee.
Het oorlogsrecht op zee staat daarnaast wel degelijk acties tegen koopvaardijschepen toe, zelfs tegen die van neutrale machten. Strijdende partijen mogen onder het VN-zeerechtverdrag schepen tegenhouden tijdens een afgekondigde blokkade. Ze mogen goederen confisqueren wanneer deze als contrabande aan te merken vallen, en dus gebruikt zouden kunnen worden in een gewapend conflict.
Als niet-erkende rebellengroep kunnen de Houthi’s zich niet beroepen op dit oorlogsrecht, maar Israël doet dat bijvoorbeeld wel bij haar maritieme blokkade van de Gazastrook, die al sinds 2007 voortduurt.
Op dit moment is het zeer onduidelijk welke impact de oorlogshandelingen in Jemen zullen hebben. Italië heeft al aangegeven dat het de bombardementen ziet als onverstandige escalatie. Een Iraanse actie op een olietanker bij Oman lijkt dit te bevestigen. De Houthi’s hebben eerder duidelijk gemaakt dat ze pas zullen stoppen met hun aanvallen wanneer aan een eis wordt voldaan: het ongebreideld toelaten van humanitaire hulpgoederen in Gaza. Rutte had deze oplossing kunnen verkennen, maar onze demissionaire premier kiest liever voor een andere koers, waarmee hij ons allemaal in troebele wateren brengt.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden