Al ruim twee jaar kletst demissionair staatssecretaris Eric van der Burg (Asiel) zich de blaren op de tong. Hij belt stad en land af om gemeenten zo ver te krijgen om opvanglocaties voor asielzoekers te openen, maar krijgt vaker nee dan ja te horen.
Op dit moment zijn er zo'n 64.000 asielzoekers in Nederland die recht hebben op onderdak in een asielzoekerscentrum (azc) van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA).
Voor al deze mensen zijn er te weinig reguliere opvangplekken. Het COA moet bijna dagelijks puzzelen om voor iedereen een bed te regelen.
Iets minder dan de helft van alle gemeenten vangt asielzoekers op. Ook zijn het vaak dezelfde gemeenten die klaarstaan om (tijdelijk) bij te springen wanneer dat nodig is.
Het demissionaire kabinet wil de opvang beter spreiden over het land, maar gemeenten kunnen nog niet verplicht worden asielzoekers op te vangen. Met de spreidingswet krijgen gemeenten wél een wettelijke taak. In het uiterste geval kan ook dwang worden toegepast.
De wet moest eigenlijk vorig jaar januari al van kracht zijn, maar werd uiteindelijk pas afgelopen najaar aangenomen door de (oude) Tweede Kamer.
De wet heeft als doel om de asielopvang evenrediger over het land te verdelen. Er zijn maar weinig gemeenten die, mocht de wet nu al van kracht zijn, voldoende mensen opvangen. In het kaartje hieronder zijn deze gemeenten aangegeven met een blauwe kleur. Vooral Westerwolde (waar het aanmeldcentrum van Ter Apel ligt) en Dronten (een plek met een van de grootste reguliere azc's) vallen op.
Den Haag, Eindhoven en Tilburg vangen juist veel minder asielzoekers op dan ze zouden moeten. Het is niet zo dat deze gemeenten helemaal niets doen op dit moment. Ze bieden plek aan minderjarige asielzoekers of vangen veel Oekraïense vluchtelingen op.
Als de wet wordt aangenomen hoeft het ook niet te betekenen dat zij verplicht worden om een azc te openen. Op provincieniveau kunnen gemeenten met elkaar overleggen. Eindhoven kan dan bijvoorbeeld inbrengen dat de gemeente al onderdak biedt aan veel Oekraïners.
Op dit moment verblijven zo'n 64.000 asielzoekers in ons land. NU.nl heeft voor elke gemeente berekend hoeveel asielzoekers zij zouden moeten opvangen als de wet al zou gelden.
Hiervoor hebben we gekeken naar het inwoneraantal van een gemeente en de SES-WOA-scores. Die scores geven aan hoe welvarend een gemeente is.
Vervolgens hebben we het cijfer dat voortkomt uit het inwoneraantal en de score vergeleken met wat een gemeente nu al aan opvangplekken heeft. Zo kan je zien of een gemeente veel meer, voldoende of te weinig bijdraagt aan asielopvang.
Voor de wet tellen straks alleen plekken mee die langer dan vijf jaar beschikbaar zijn. In deze analyse heeft NU.nl ook tijdelijke opvangplekken meegenomen. Daardoor is het beeld welke gemeenten welwillend(er) zijn om asielzoekers op te vangen completer.
Dit kaartje is om die reden een versimpelde weergave van de uitkomst van de spreidingswet.
Op den duur zou de spreidingswet er ook voor moeten zorgen dat het opvanglandschap stabieler wordt. In het huidige vastgelopen stelsel wordt daarom ook naar de spreidingswet gewezen als dé oplossing voor de problemen.
Die problemen zijn nu vooral te zien in Ter Apel, waar alle nieuwe asielzoekers zich moeten melden. Daarna zouden ze moeten doorstromen naar andere locaties, maar daar is amper plek. Daardoor zijn er al lange tijd veel te veel asielzoekers in Ter Apel.
Als er al plek is op een andere locatie, dan is de kans groot dat het om een tijdelijke opvangplek gaat. Er zijn nu 94 reguliere azc's met 33.000 opvangplekken en 230 noodopvang- en crisisnoodopvangplekken met in totaal zo'n 30.000 bedden.
De omstandigheden op die tijdelijke locaties zijn allesbehalve ideaal. Het gaat vaak om gebouwen die leegstonden en snel zijn opgelapt. Mensen zitten er dicht op elkaar op gehorige plekken, er is weinig privacy en amper afleiding. Op papier mogen mensen er slechts enkele nachten of weken verblijven, maar in de praktijk gaat het geregeld om vele maanden.
De tijdelijkheid van deze opvanglocaties maakt de dagelijkse opvangpuzzel van het COA ook nog ingewikkelder. Als een tijdelijke locatie weer sluit, dan moeten de daar verblijvende asielzoekers weer ergens anders heen.
Ook worden er amper nieuwe opvanglocaties geopend. Het COA ziet dat er steeds meer weerstand is, want gemeenten zijn sinds de grote winst van de PVV nog terughoudender. Ook wachten ze af met wat voor asielbeleid een nieuw kabinet gaat komen. De spreidingswet moet de puzzel voor het COA een stuk eenvoudiger maken.
Of de wet er gaat komen wordt nog spannend. In de Tweede Kamer waren BBB, VVD, PVV, JA21, FVD en SGP tegen. In de Eerste Kamer hebben deze partijen samen 37 zetels.
GL-PvdA, CDA, D66, ChristenUnie, PvdD, SP en Volt hebben in de Tweede Kamer voor de wet gestemd. Deze partijen zijn in de Eerste Kamer goed voor 36 zetels.
De wet wordt aangenomen als 38 senatoren instemmen. De Eerste Kamer telt twee eenmansfracties (50PLUS en OPNL). Zij hebben nog niet laten weten hoe ze tegenover de spreidingswet staan.
Source: Nu.nl algemeen