De Taiwanese bevolking heeft zaterdag William Lai van de China-sceptische Democratische Progressieve Partij (DPP) gekozen tot president, ondanks dreigingen van China. Het is een historische derde overwinning op rij voor de DPP, en een bevestiging van de onafhankelijke koers van Taiwan.
William Lai, de huidige vicepresident van Taiwan, won de verkiezingen met 40 procent van de stemmen. Dat was voldoende om zijn tegenstanders Hou Yu-ih van de pro-Chinese Kuomintang (KMT) en Ko Wen-je van de kleine middenpartij Taiwan People’s Party (TPP) voor te blijven. Tegelijk verloor de DPP zijn meerderheid in het parlement, waardoor Lai het erg moeilijk kan krijgen.
Over de auteur
Leen Vervaeke is correspondent China voor de Volkskrant. Zij woont in Beijing. Eerder was ze correspondent België.
‘In het mondiale verkiezingsjaar 2024 heeft Taiwan de eerste overwinning voor de democratie behaald’, zei Lai zaterdagavond tijdens zijn overwinningsspeech, verwijzend naar de vele verkiezingen die dit jaar plaatsvinden wereldwijd. De Taiwanese stembusslag werd als cruciaal gezien voor de toekomst van het eiland, en voor de internationale relaties. Taiwan staat centraal in de oplopende confrontatie tussen China en de VS.
De Taiwanese bevolking toont met zijn keuze voor Lai dat het afstand wil nemen van China. Taiwan is een de facto onafhankelijk eiland, maar wordt door de Chinese Communistische Partij als een afvallige provincie beschouwd. De DPP probeert Taiwan economisch minder afhankelijk van China te maken, en de banden aan te halen met de VS. De partij weigert ook het ‘Één-China-principe’ te erkennen, tot grote woede van Beijing.
De Chinese overheid noemt Lai consequent een ‘separatist’ en ‘onruststoker’. Het waarschuwde de Taiwanezen vooraf de ‘juiste keuze’ te maken (voor de pro-Chinese KMT), en dreigde met economische sancties bij een DPP-overwinning. Beijing probeert de Taiwanese bevolking te intimideren door gevechtsvliegtuigen over de middellijn van de Straat van Taiwan te sturen, of grootschalige militaire oefeningen te houden.
De keuze van de Taiwanezen voor een derde DPP-presidentstermijn op rij – ongezien sinds de invoering van de democratie in Taiwan in 1996 – toont hoezeer de relaties tussen China en Taiwan de voorbije jaren zijn verslechterd, onder meer door de Chinese machtsgreep in Hongkong, de covidpandemie en de Russische invasie in Oekraïne. Veel inwoners noemen zich enkel nog Taiwanees, en niet langer Taiwanees én Chinees.
Tegelijk bleken veel kiezers ontevreden over het binnenlandse beleid van de DPP. Veel Taiwanezen klagen over lage salarissen, hoge huizenprijzen, inflatie en corruptie. De DPP zakte van 63 naar 51 parlementszetels, en verloor daarmee zijn meerderheid, terwijl de KMT van 38 naar 52 zetels steeg. De nieuwe partij TPP, die in zijn campagne sterk inzette op binnenlandse problemen, krijgt met acht zetels een sleutelrol. Het verdeelde resultaat kan leiden tot politieke verlamming.
Beijing reageerde redelijk gematigd op Lai’s overwinning, en zei dat de resultaten toonden dat de DPP ‘niet de volledige publieke opinie op het eiland vertegenwoordigt’. Tegelijk reageerde de Chinese overheid gepikeerd op felicitaties voor Lai vanuit de VS, Japan en het Verenigd Koninkrijk. De Chinese ambassades in die landen klaagden over ‘inmenging in China’s interne zaken’, en over ‘verkeerde signalen’ aan ‘Taiwanese onafhankelijkheidskrachten’.
William Lai (Chinese naam: Lai Ching-te) werd in 1959 geboren. Zijn vader was mijnwerker, en overleed toen hij twee was. Zijn moeder voedde in haar eentje zes kinderen op. Lai werkte lang als dokter, tot Taiwan in de jaren negentig democratiseerde en hij politiek actief werd. Hij werd in 1996 verkozen tot parlementslid en zetelde vier legislaturen. In 2010 werd hij burgemeester van Tainan, een stad in het zuiden van Taiwan, en werd hij met een recordaantal stemmen herkozen.
In 2017 werd hij door huidig president Tsai Ing-wen naar het nationale niveau gehaald, eerst als premier, later als vicepresident. Lai wordt als radicaler gezien dan Tsai, die volgens de grondwet na twee termijnen moet plaatsmaken. Tsai is een technocraat, terwijl Lai een partijpoliticus is, met een verleden in de onafhankelijkheidsgezinde vleugel van de DPP. Maar Lai heeft meermaals benadrukt dat hij geen formele onafhankelijkheid nastreeft. Hij wordt op 20 mei als president ingezworen.
De verkiezing van Lai kan tot grotere spanningen leiden tussen China en Taiwan . ‘Een derde DPP-overwinning op rij is een falen van de Chinese strategie van vreedzame ontwikkeling, die moet leiden naar vreedzame hereniging’, zegt Sense Hofstede, China- en Taiwanspecialist van denktank Clingendael. ‘Het wordt nu moeilijker voor Chinese functionarissen om vol te houden dat de Partij gewoon geduld moet hebben, en dat de Taiwanezen uiteindelijk de juiste keuze zullen maken. Beijing zal signalen willen afgeven.’
Tegelijk achten experts een militaire escalatie onwaarschijnlijk. ‘Recent zien we een verzachtende toon in de Chinese diplomatie, omdat de Chinese leiders veel binnenlandse problemen hebben’, zegt Chen Fangyu, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Soochow Universiteit in Taipei. ‘Xi Jinping is verantwoordelijk voor alles, en hij heeft het erg druk. Taiwan heeft nu niet de prioriteit.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden