Met de zogeheten Iowa Caucuses begint het voorverkiezingencircus voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Over een periode van enkele maanden zullen Republikeinen en Democraten bepalen wie in november een gooi mogen doen naar het Witte Huis. Volgens een commentator van de New York Times worden het ‘de belangrijkste verkiezingen sinds 1860' – destijds werd Abraham Lincoln als president gekozen, wat weer de aanzet gaf tot de Amerikaanse Burgeroorlog.
Ook nu duikt de dreiging van een burgeroorlog op in de Amerikaanse media. De VS zijn diep gepolariseerd en president Joe Biden en Donald Trump verwijten elkaar in stevige bewoordingen een gevaar te zijn voor de Amerikaanse democratie. Toch lijkt het steeds minder Amerikanen iets te kunnen schelen.
Hoe kan het dat ruim 330 miljoen Amerikanen opnieuw lijken te worden opgescheept met de twee oudste presidentskandidaten in de geschiedenis van de VS? Maar vooral: is een rematch tussen Biden en Trump en de onverschilligheid die dit oproept onder de bevolking wellicht het grootste gevaar voor de Amerikaanse democratie?
Jennifer Smits-Kilgus, werkte als topambtenaar in de regering-Bush en voerde campagne voor het team Biden-Harris.
‘Het grootste gevaar is niet alleen onverschilligheid onder de Amerikaanse bevolking, maar ook een gebrek aan een werkelijke keuze voor kandidaten tijdens de komende verkiezingen. De kern van het probleem is dat zowel het Republikeinse Nationale Comité (RNC) als het Democratische Nationale Comité (DNC) de afgelopen jaren hebben gefaald om hun rol te vervullen, namelijk het werven en opleiden van geschikte kandidaten voor alle politieke niveaus.
‘Het gevolg: aan beide kanten van het politieke spectrum is geen nieuw, verfrissend alternatief waarop de bevolking kan vertrouwen. Of de verkiezingsuitkomst in 2024 leidt tot een presidentschap van Trump of Biden maakt in dat opzicht dan ook niet zoveel uit: Amerika zal vier moeilijke jaren tegemoet gaan. Ik denk daarom dat de vraag die werkelijk van belang zal zijn, is wie er klaar zal zijn om in 2028 een serieuze gooi te doen naar het Amerikaanse presidentschap van Amerika.’
Willem Post, is senior research associate Amerikaanse presidentschap en buitenlandse politiek bij Clingendael, Onlangs is zijn boek De ziel van Amerika. Democratie op drift verschenen.
‘Iedere weldenkende Amerikaan moet dit jaar opstaan opdat de lichtjes boven Amerika niet zullen doven. Het is vijf voor twaalf voor de Amerikaanse democratie. Bedreigingen van politici en verkiezingsofficials nemen hand over hand toe. Democratische normen en waarden worden met voeten getreden. Harvard-hoogleraar Steven Levitsky, auteur van How democracies die, concludeert dat steeds meer politici hun stemgedrag aanpassen aan de nieuwe tijd. Liever niet te uitgesproken zijn!
‘De enige manier om het extreem-populistische tij te keren is als de ‘oude politiek’ begrijpt dat opportunist Trump slechts een woedegeleider is. Een rattenvanger van Hamelen. In een tweede termijn zal Trump ontketend zijn. President Biden begrijpt dit en heeft een diepgaande interventie in de economie gepleegd. 15 miljoen nieuwe banen, kinderarmoede gehalveerd en ga zo maar door. De macro-economische cijfers zijn zowat de beste van de vrije wereld. Maar ze werken nog niet echt door aan de pomp en in het huishoudboekje.
‘Intussen heeft Biden de redding van de democratie tot hoogste inzet van de verkiezingen gemaakt. Begin januari hield hij een woedende anti-Trump-speech om onverschillige Amerikanen klaarwakker te roepen. Bravo!’
Kenneth Manusama, is volkenrecht -jurist en Amerikadeskundige. Volgende maand verschijnt zijn boek Democratie van het Wilde Westen.
‘Dat sommige Amerikaanse kiezers geen interesse lijken te hebben, is inderdaad een gevaar voor de democratie, omdat in een rematch tussen Biden en Trump één van hen een groot gevaar voor de democratie vormt. Want de notie dat de democratie in een tweede termijn van Trump om zeep kan worden geholpen is reëel. De uitspraken van Trump en de concrete plannen die er al zijn gesmeed voor die tweede termijn, liegen er niet om. Als kiezers dat niet zien, dan is onverschilligheid natuurlijk zeer zorgelijk.
‘Het verklaart waarom Biden, over wie natuurlijk terechte zorgen zijn over leeftijd en fitheid, zijn campagne aftrapte met in essentie dezelfde boodschap als in 2020: de democratie staat op het spel. Het is echter nog maar de vraag of het aanslaat, als de jonge progressieve kiezers niet inzien dat het beter gaat met de economie en de oude Biden de situatie in Gaza blijven verwijten.’
Koen Petersen, is politicoloog en Amerikanist en schreef Einddoel Witte Huis. Hoe de Amerikanen hun president kiezen.
‘In de VS heerst een institutionele vertrouwenscrisis. Volgens peilingen is slechts 28 procent van de Amerikanen tevreden met hoe hun democratie functioneert. Dat past in een dalende trend die al tientallen jaren zichtbaar is. Ook het vertrouwen in ‘de instituties’ - het Hooggerechtshof, het presidentschap, het parlement en nieuws op internet en tv - is laag. Joe Biden en Donald Trump zijn eerder een symptoom dan de oorzaak van deze institutionele vertrouwenscrisis.
‘De VS overleefden eerdere crises, zoals de Burgeroorlog, de gewelddadige protesten rond de Vietnamoorlog en de Burgerrechtenbeweging in de jaren zestig, en Watergate. Verstandige leiders en economische voorspoed speelden daarin vaak een belangrijke rol. Alleen de Amerikaanse burgers en de leiders die zij kiezen kunnen hun land uit deze crisis halen, al kan dat tijd kosten en op korte termijn met ellende gepaard gaan.’
Manon Portos Minetti, is amerikanist en historicus gespecialiseerd in koloniaal geweld in de Verenigde Staten.
‘Kijkend naar de huidige crisis van de Amerikaanse democratie wordt zichtbaar dat men zich enigszins onverschillig voelt over de twee gedoodverfde kandidaten, maar dat er juist veel aandacht en politieke burgerparticipatie te vinden is rond de democratische rechtsstaat. Twee groepen staan daarbij lijnrecht tegenover elkaar. De ene groep vanwege de pogingen om via wetgeving hun stemrecht in te perken, de andere groep door een door populistisch extreemrechts aangewakkerde angst en een ‘eigen (witte) volk eerst’-mentaliteit.
‘Voor de eerste groep, voornamelijk langs de lijnen van ras gemarginaliseerde Amerikanen, komt de grootste dreiging vanuit de zuidelijke staten Georgia, Texas en ook Arkansas, waar bij het hooggerechtshof van de staat een zaak loopt die de Voting Rights Act onder zware druk zet. De andere groep verliest ook vertrouwen in de democratie, maar dat verlies weerspiegelt de groeiende culturele angst, vooral onder de witte bevolking, dat de VS aan het veranderen zijn in een ‘nieuw land’ waar zij er niet meer toe doen, met snel veranderende opvattingen over geslacht, inclusieve taal en meer onderwerpen die als ‘woke’ bestempeld worden. Deze groep trekt ook steeds vaker de werkelijkheid in twijfel, denk aan ‘de gestolen verkiezingen’ van 2020 en de Capitoolbestorming.
‘Beide groepen zijn heel geëngageerd in het debat over de staat van de democratie en de crises waarin die zich zou bevinden. Maar voor zowel Biden als Trump lijkt de meerderheid van deze stemgerechtigden weinig te voelen.’
Sara Polak, is universitair docent American Studies aan de Universiteit Leiden.
‘In de VS hebben de presidentsverkiezingen relatief weinig concrete invloed op de meeste kiezers. Zaken die het dagelijks leven bepalen (onderwijsbeleid, vaccinatieprogramma’s, de doodstraf) worden niet op federaal niveau beslist, maar per staat. Dus als er geen inspirerende presidentskandidaat is, dan is er weinig reden voor actieve betrokkenheid.
‘Biden was altijd al een figuur van het redelijke midden, met weinig pit. Trump was wel een tijdlang in staat om kiezers bij het spel te betrekken op manieren die buiten de gewone democratische orde stonden, bijvoorbeeld via Twitter, maar inmiddels is Trumpmoeheid opgetreden. Het spannende aan Trump zal ‘m hooguit zitten in de vele rechtszaken waarin duidelijk moet worden of hij überhaupt kandidaat mag zijn.
‘Spraakmakende jongere kandidaten komen er niet tussen, omdat het grote geld – dat altijd op safe speelt – zo’n centrale rol speelt. Wat overblijft is de politiek van ‘meh’.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden