Toen woensdag de genomineerden voor de belangrijkste Deense film- en televisieprijzen bekend werden, stond er één opvallende naam tussen. Vormgever en kostuumontwerper ‘Margrethe II’ werd twee keer genomineerd voor haar decorwerk voor de film Ehrengard, gebaseerd op een boek van Karen Blixen.
Margrethe II is de 83-jarige Deense koningin, die zondag na ruim een halve eeuw afstand doet van de troon om plaats te maken voor haar zoon Frederik. De vorstin maakte de afgelopen decennia naam als kunstenaar en ontwerper. Haar werken hangen in Deense musea en ze illustreerde verschillende boeken, waaronder de Tolkien-klassieker In de ban van de ring.
Die originaliteit en veelzijdigheid zijn onder meer de reden dat Margrethe zo populair is. Veel Denen moeten een kreet hebben uitgestoten toen de koningin tijdens haar speech op oudjaarsdag – een Deens eindejaarsritueel – haar abdicatie aankondigde. Margrethe had altijd gezegd door te zullen gaan tot het einde, maar vanwege gezondheidsperikelen kwam ze daar op terug.
‘We hadden geen idee dat ze zou terugtreden’, zegt Jakob Steen Olsen, die het Deense koningshuis volgt voor de Deense krant Berlingske. ‘Je vraagt je wel even af: hoe moet het verder als de koningin het schip verlaat?’
Over de auteur
Jeroen Visser is correspondent Scandinavië en Finland voor de Volkskrant. Hij woont in Stockholm. Hiervoor was hij correspondent Zuidoost-Azië. Hij is auteur van het boek Noord-Korea zegt nooit sorry.
Sinds het overlijden van de Britse koningin Elizabeth was Margrethe de langst regerende monarch in Europa. Aanvankelijk mocht ze geen koningin worden, omdat de troon was voorbehouden aan een man. Maar met steun van haar vader, Frederik IX, werd in 1953 een referendum gehouden om de wet aan te passen. Uiteindelijk kwam Margrethe II op 14 januari 1972 als 31-jarige op de troon.
‘Daisy’, zoals haar bijnaam luidt, ontpopte zich geleidelijk als een open en benaderbare monarch, die elke zomer het land inging. De Denen raakten gesteld op hun eigenzinnige en een tikkeltje excentrieke vorstin, die door haar zelf ontworpen kleding droeg en het protocol soms links liet liggen. In een documentaire uit 2009, waarvoor een filmploeg haar een jaar volgde, viel op dat ze geen internet of mobieltje gebruikte. ‘Ik ben niet zo goed met toetsen’, luidde haar vrolijke commentaar.
Margrethe was (tot vorig jaar, toen ze stopte) een verstokte roker en deed dat ook in het openbaar volop, zelfs toen er steeds meer kritiek op kwam. Zo opperde een Belgische epidemioloog in 2001 in een wetenschappelijk tijdschrift dat de relatief hoge sterfte onder Deense vrouwen van middelbare leeftijd mede te wijten was aan haar rookgedrag. De vorstin trok zich daar weinig van aan. Bij een bezoek aan een museum in New York stak ze zelfs tijdens een persconferentie een sigaret op. ‘Waar een asbak staat, rook ik’, was haar verklaring.
Van meet af combineerde ze haar werk met kunst. Onder het pseudoniem Ingahild Grathmer stuurde ze begin jaren zeventig tekeningen naar Tolkien die waren geïnspireerd op In de ban van de ring. Na diens dood in 1973 troffen nabestaanden twee van de tekeningen in zijn jaszak aan. Bij andere tekeningen had hij positief commentaar in de kantlijn geschreven. In 1977 kwam er een Deense versie van het boek met de illustraties van Margrethe, die zich inmiddels als maker had geopenbaard.
Later maakte ze ook schilderijen en beeldende kunst. In 2010 werkte ze mee aan de verfilming van De wilde zwanen, een van de sprookjes van de Deen Hans Christian Andersen. Ze ontwierp de decors en de kostuums en deed met een vies gezicht en warrig haar mee als figurant. Zelf zei ze dat ze de behoefte om kunst te maken niet kon bedwingen. ‘Ik moest me gewoon uitdrukken’, zei ze. ‘Daar heb je wat zelfvertrouwen voor nodig en misschien moet je ook een beetje gek zijn.’
Het maakte haar interessant en origineel, zegt journalist Steen Olsen. ‘Maar minstens zo belangrijk was dat ze een goede spreker was. Ze toonde zich een intellectueel met een brede interesse. Ze had het vermogen te duiden wie we zijn en waar we vandaan komen.’
Volgens Steen Olsen had Margrethe een uitgesproken opvatting over de rol van de monarch: die was er in de eerste plaats om het volk te dienen. Dat bracht haar soms in conflict met haar naasten. Zo kon haar man, de Franse diplomaat Henri de Laborde de Monpezat, zijn leven lang niet verkroppen dat hij niet de titel van koning kreeg en – nog belangrijker – niet als haar gelijke werd behandeld.
In 2022 maakte Margrethe een inschattingsfout toen ze in een poging de koninklijke familie af te slanken vrij plotseling bekendmaakte dat de vier kinderen van haar jongste zoon Joachim hun titels en hun positie in het koninklijk huis zouden verliezen. Joachim reageerde verbolgen, ook omdat hij slechts kort van tevoren op de hoogte was gebracht. Margrethe betuigde spijt. ‘Ik heb onderschat hoezeer dit mijn zoon en zijn familie raakt. Dat heeft veel indruk gemaakt en dat spijt me’, schreef ze in een verklaring. Wel bleef ze bij haar beslissing.
Ook haar besluit om te abdiceren nam ze op eigen houtje en op het laatste moment. Kroonprins Frederik hoorde het drie dagen van tevoren en premier Mette Frederiksen, die zondag op het balkon van paleis Christiansborg de nieuwe koning zal presenteren, moest halsoverkop haar nieuwjaarstoespraak aanpassen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden