Voor een schaker die 44ste staat op de wereldranglijst, is de belangstelling ongebruikelijk groot. Hans Niemann (20) ziet donderdagmiddag een hotelkamer in Wijk aan Zee volstromen met een kluitje verslaggevers en fotografen. Hij schudt de binnenkomers de hand en kijkt ze vervolgens vanachter zijn tafeltje en vanonder zijn donkere krullenbol afwachtend aan.
Er is een verklaring voor de opkomst: de Amerikaan is zijn positie in de rangschikking ontstegen, nadat niemand minder dan vijfvoudig wereldkampioen Magnus Carlsen hem het leven vanaf september 2022 zuur maakte. De Noor betichtte hem herhaaldelijk van vals spel. De vete hield de schaakwereld een jaar in de ban. Het blijkt dat Niemanns zelfvertrouwen er niet onder heeft geleden.
Zijn deelname aan het Tata Steel Chess Toernooi, dat zaterdag begint, betekent een terugkeer naar Nederland. Met zijn ouders – ict’ers, expats – woonde Niemann van zijn 7de tot 9de jaar in Houten. Het gezin verhuisde eind 2012 weer terug naar Californië.
Voordat hij deze week in het hotel in de duinen zijn intrek nam, verbleef hij enkele dagen in Utrecht. Hij fietste naar zijn vroegere woonplaats, klopte aan bij buren; hij kon de precieze plek niet vinden. ‘Maar toen ik de Albert Heijn zag, op een plein, kwam veel terug. Mooie, nostalgische herinneringen.’ Het Nederlands, dat hij naar eigen zeggen vloeiend beheerste, is hij verleerd.
Over de auteur
Rob Gollin schrijft sinds 2016 over sport voor de Volkskrant, vooral over wielrennen. Eerder was hij algemeen verslaggever, kunstverslaggever en correspondent in België.
Hier lag de kiem voor een schaakleven. Op een basisschool in Utrecht begon zijn interesse voor de krijgshandelingen op de 64 velden; denksport was een verplicht vak in speciale klassen voor hoogbegaafden.
Hij speelde voor de club Moira-Domtoren en bezocht schaakschool Schaakmeester-P in Nieuwegein. Zijn toenmalige begeleiders herinneren zich vooral dat hij uiterst gedreven was en slecht tegen zijn verlies kon.
Dat hij zijn opwachting maakt in Wijk aan Zee, waar achtvoudig winnaar Carlsen deze editie ontbreekt, was het resultaat van een ontmoeting met directeur Jeroen van den Berg op het eiland Man, tijdens het Grand Swiss Tournament. Van den Berg had geen bezwaren tegen zijn deelname, nadat de ruzie met de Noor eind augustus was bijgelegd. Beide partijen besloten af te zien van rechtszaken en toonden zich bereid weer tegenover elkaar plaats te nemen.
Niemanns wens om in dorpshuis De Moriaan uit te komen in de masters, het hoogste niveau, werd niet gehonoreerd. Het podium van de challengers is vooralsnog zijn plek. Hij heeft er vrede mee. Hij houdt van het toernooi, ‘het meest prestigieuze in klassiek schaak, met de langste geschiedenis en de sterkste bezetting.’
Hij is sowieso blij dat hij kan spelen. Het afgelopen jaar ontving hij geen enkele uitnodiging om aan competities deel te nemen. De beschuldigingen van Carlsen hadden hem persona non grata gemaakt.
Organisaties die hem altijd welkom heetten, reageerden niet eens meer als hij toenadering zocht. Hij was aangewezen op open toernooien, waarop hij het tegen mindere spelers moest opnemen. Hij liep ‘aanzienlijke’ inkomsten mis.
Over de motieven van de toernooidirecties om hem te mijden, kan hij slechts speculeren – aan zijn spel ligt het niet. ‘Misschien maakten sponsoren bezwaar of wilden spelers het niet. Ik kan alleen zeggen dat er geen reden is om aan mijn kwaliteiten te twijfelen. Vraag het aan topspelers: niemand zal zeggen dat ik niet goed ben. Ik ga nu proberen mijn rating verder op te schroeven. Ik heb de tijd.’
Over de vete met Carlsen wil hij nog maar weinig kwijt. Neemt hij hem nog iets kwalijk? ‘Geen commentaar.’ Wat zouden zijn motieven kunnen zijn geweest? ‘Het is beter het hem te vragen. Ik heb geen commentaar.’ Is het zwijgen een deel van de overeenkomst om de strijdbijl te begraven? ‘Geen commentaar.’ Zijn er financiële regelingen getroffen? ‘Geen commentaar.’
De wrevel is bepaald niet voorbij. Niemann gaf eerder toe dat hij online twee keer bedrog had gepleegd, op 12- en 16-jarige leeftijd. Het schaakplatform Chess.com publiceerde een onderzoek waaruit bleek dat de Amerikaan in zeker honderd partijen fraudeerde. Nadat Niemann en Carlsen besloten een punt achter hun ruzie te zetten, beklemtoonde Chess.com nog steeds achter de conclusie te staan.
In Wijk aan Zee verwijst Niemann naar de bevindingen van de internationale schaakbond Fide, die vorige maand na eigen navorsingen tot het oordeel kwam dat er geen bewijzen voor vals spel zijn gevonden. ‘Het rapport van Chess.com was onjuist, overdreven. Ze ruïneerden mijn reputatie. Er was sprake van een heuse campagne tegen mij.’
Maar de Fide komt er in zijn optiek evenmin ongeschonden vanaf. Hij is weliswaar tevreden met de vaststelling dat hij aan het bord nooit bedrog pleegde, maar het ergert hem dat straffen voor de beschuldigingen zijn uitgebleven. Carlsen kreeg alleen een boete van 10 duizend euro opgelegd, omdat hij een toernooi in Saint Louis voortijdig verliet nadat hij van Niemann verloor - het was voor het eerst dat de Noor openlijk argwaan ventileerde.
Volgens de Amerikaan heeft het bestuur van de Fide druk uitgeoefend op het ethische en disciplinaire comité om het niet te hoog op te spelen. ‘Ik neem het resultaat daarom niet serieus. Het is een grap. De Fide handelt alleen in eigen belang of dat van sponsoren, niet in het belang van het schaken en de bescherming van het spel.’ Gaat hij het oordeel nog aanvechten? ‘Geen commentaar op dit moment.’
De affaire heeft zijn liefde voor het spel niet aangetast. ‘Mijn passie voor schaken is voor eeuwig. Niets kan mijn plezier erover wegnemen. Het was niet eenvoudig om met de aantijgingen om te gaan. Je weet dat je onschuldig bent.
‘Maar ik ben mentaal sterk. Ik heb op acht verschillende scholen gezeten, ik heb vanaf mijn jeugd een olifantenhuid opgebouwd, vanaf mijn 16de ben ik geheel onafhankelijk. Ik wijd mijn hele leven aan het schaken. Ik heb al veel moeten overwinnen om überhaupt professioneel schaker te worden. Waarom zou ik stoppen, nu ik zover ben gekomen.’
In zijn antwoord op de vraag hoe hij uiteindelijk de geschiedenis zal ingaan, omzeilt hij de voor de hand liggende associatie met de vermeende valsspeler van toen. Daar is andermaal het zelfvertrouwen. ‘Als de wereldkampioen. Daar ben ik zeker van. Mijn prestaties zullen de gebeurtenissen van het afgelopen jaar overschaduwen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden