Zondag vond in Rome de jaarlijkse herdenking plaats van een aanslag uit 1978. Toen werden twee leden van een extreem-rechtse jeugdbeweging vermoord, terwijl zij het partijkantoor aan de Via Acca Larenzia in Rome verlieten. Een derde lid stierf bij de daarop volgende confrontatie met de politie. De verre rechterflank in Italië herdenkt de aanslag elk jaar, maar de drukbezochte editie trok ditmaal voor het eerst internationale aandacht. Op sociale media zagen miljoenen mensen de beelden, waarop te zien is hoe honderden mannen in het zwart hun rechterhand vooruit in de lucht steken. Het gebaar doet veel denken aan de Hitlergroet, maar is daarvan in werkelijkheid een Italiaanse voorloper: de Romeinse groet.
Roma, Italia, 2024.
Vergogna di Stato. #AccaLarentia pic.twitter.com/yR7VtvmfVR
Of de zogeheten Romeinse groet ooit echt gewoonte was bij de oude Romeinen, waaraan hij zijn naam ontleent, is twijfelachtig. Wel staat als een paal boven water dat het armgebaar onder het fascisme van Benito Mussolini bekendheid kreeg. In 1925, drie jaar na zijn machtsgreep, verhief Mussolini het gebaar zelfs tot de officiële begroeting van de fascistische overheid. De Hitlergroet, die in 1933 verplicht gesteld werd in nazi-Duitsland, was op de Romeinse groet geïnspireerd.
In het moderne Italië is het excuseren of verheerlijken van het fascisme bij wet verboden. Toch is het brengen van de Romeinse groet niet in alle gevallen strafbaar, zo oordelen rechters in praktijk, anders dan in Duitsland geldt voor de Hitlergroet. In Italië beoordelen sommige rechters de fascistische groet als strafbaar, terwijl anderen in een herdenkingscontext voorrang geven aan de vrijheid van meningsuiting.
Uitgerekend aanstaande donderdag volgt een belangrijke uitspraak van het Hof van Cassatie, in een zaak tegen acht neofascisten die de groet in 2014 brachten bij een andere herdenking. Zij werden in eerste instantie vrijgesproken, maar in hoger beroep veroordeeld tot 2 maanden gevangenisstraf en een boete van 200 euro. Het Hof velt volgende week een definitief oordeel over de inmiddels bijna tien jaar oude feiten, dat door het recente incident met meer belangstelling dan ooit gevolgd wordt.
Over de auteur
Rosa van Gool is correspondent Italië, Griekenland en de Balkan voor de Volkskrant. Zij woont in Rome.
Incidenten als die van afgelopen zondag komen in Italië regelmatig voor, dus Italianen zijn minder verbaasd dan het internationale publiek dat meekijkt. Zo raakte de rechtse politicus Romano La Russa, broer van parlementsvoorzitter Ignazio La Russa van regeringspartij Fratelli d’Italia, een paar dagen voor de verkiezingen van september 2022 in opspraak vanwege het brengen van de groet op een begrafenis. Ook bij het graf van Benito Mussolini, in zijn tot extreem-rechts bedevaartsoord verworden geboorteplaats Predappio, vinden jaarlijks manifestaties met fascistische symboliek plaats.
Fascistisch vertoon is in Italië dus allerminst nieuw, al was de opkomst bij de herdenking van zondag wel hoger dan in andere jaren. Maar het is vooral de internationale verontwaardiging die de zaak nu ook in Italië in een ander licht lijkt te zetten. Tot in het Europarlement spraken politici, zelfs bondgenoten van de Italiaanse regering als Manfred Weber, hun afschuw uit. Woensdag maakte de Italiaanse politie bekend honderd mensen op de beelden te hebben geïdentificeerd. De openbaar aanklager deed tot nu toe tegen tien mensen aangifte, maar het onderzoek is nog bezig. Volgens dagblad La Repubblica waren er ook zeker drie Russische en twee Duitse neonazi’s bij de herdenking aanwezig.
Premier Giorgia Meloni hield zich dagenlang muisstil over de kwestie, ondanks druk van de oppositie om afstand te nemen van de herdenking. Donderdagmiddag verwees ze in een verklaring over een ander onderwerp alleen met een verhulde sneer naar de kwestie, door te spreken van ‘gratuite aanvallen en instrumentele polemieken’ vanuit de oppositie.
Vertegenwoordigers van Meloni’s partij waren zondag overdag bij de officiële herdenking van de aanslag, maar woonden bewust niet het extremere avondgedeelte bij. Deze middenweg past Meloni's Fratelli d’Italia al enkele jaren toe. Enerzijds willen zij hun steun aan de extreem-rechtse zaak betuigen, anderzijds houden ze de meest militante groepen liever op enige afstand. Geheel in die lijn verklaarde parlementsvoorzitter Ignazio La Russa dat hun partij niets met de zaak te maken heeft. ‘Wij hoeven ons nergens van te distantiëren.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden