Sinds 2022 zijn bij de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) door tien landen op drie verschillende continenten uitbraken onder zoogdieren gemeld. De zeeolifant voegt zich in een reeks van onder meer de ijsbeer, bruine beer, vos, lynx en poema. Volgens de WHO gaat het om zeker 26 diersoorten waarbij een zogenoemde hoogpathogene influenzavariant (H5N1) werd vastgesteld. Zo’n variant maakt besmette dieren ernstig ziek. In Nederland werd H5N1 gevonden bij vossen, marters en bunzingen.
‘We denken dat vossen besmet zijn geraakt door het eten van besmette vogelkadavers’, zegt hoogleraar virologie Wim van der Poel (Wageningen University & Research). Het gaat om trek- en watervogels die het virus bij zich dragen. Ook hun uitwerpselen kunnen tot besmettingen leiden.
Dat het virus zo ver als Antarctica reikt, was al bekend. Afgelopen augustus voorspelden virologen dat de vogelgriep, een verzamelnaam voor een groep influenzavirussen, het continent zou bereiken. Die voorspelling kwam in oktober uit: op de eilandengroep Zuid-Georgia en de Zuidelijke Sandwicheilanden werd een hoogpathogene variant van het virus vastgesteld bij meeuwachtige, grote zeevogels. Op diezelfde plek zijn nu dus zoogdieren besmet. De beesten hebben vermoedelijk gegeten van besmette kadavers of zijn in contact gekomen met uitwerpselen van de vogels.
Deskundigen van het Britse Animal Plant Health Agency vonden de vogelgriep in dode zeeolifanten en pelsrobben. Ook troffen ze hoestende en kuchende soortgenoten aan, zegt een betrokken onderzoeker tegen The Guardian. Sequencing, waarbij de genetische opmaak van een virus wordt onderzocht, wees vervolgens uit dat trekvogels het virus hebben meegenomen.
Dat verbaast Van der Poel niet. ‘We zagen dat het virus zich verspreidde in Zuid-Amerika en zelfs rondging in het zuidelijkste puntje van het continent. Dan is de stap naar Antarctica niet groot’. In welke regio het vogelgriepvirus opduikt, is sterk afhankelijk van het seizoen, benadrukt de hoogleraar. ‘Vogels pikken het op en nemen het al trekkende mee. De vogeltrek is cruciaal geweest.’
Niet direct, stelt hoogleraar Van der Poel. Het vogelgriepvirus werd eerder al wel vastgesteld bij mensen, maar het ging in alle gevallen om werknemers uit de pluimveehouderij of mensen die zelf pluimvee houden. Voor zover bekend zijn er geen mensen via andere zoogdieren besmet geraakt. Maar dat scenario is niet ondenkbaar.
‘We zien dat vogels zoogdieren besmetten en de keten daar stopt. Maar in vossen zien we typische mutaties. Als het virus zich verder aanpast, is het aannemelijk dat het op een gegeven moment van zoogdier op soortgenoot overspringt', stelt Van der Poel. Voor het zover is, moet er nog een hele reeks mutaties plaatsvinden. ‘Maar dat kan bij influenzavirussen snel gaan’, waarschuwt de hoogleraar.
Varianten die zich in zoogdieren muteren, vormen wel degelijk een risico voor mensen. ‘Daarom is het cruciaal dat we het vogelgriepvirus goed blijven volgen door middel van sequencing’, zegt Van der Poel.
De opmars van de vogelgriep is niet meer te stoppen. ‘Willen we dit wereldwijd onder controle krijgen, dan is vaccinatie de enige optie.’ Maar hoewel het virus ‘meeverhuist’ met trekvogels, is het volgens de hoogleraar onbegonnen werk om wilde vogels te prikken. ‘Het gaat simpelweg om te veel soorten die vatbaar zijn voor de vogelgriep.’
Ook het inenten van wilde zoogdieren lijkt onrealistisch, al zetten eerdere pogingen met een hondsdolheidsvaccin voor vossen wel zoden aan de dijk. ‘Zoogdieren vaccineren is een optie, maar dat is niet makkelijk. Zo’n programma is kostbaar en het gaat om veel diersoorten die je zult moeten beschermen. Technisch is het niet onmogelijk, maar praktisch wel’, concludeert Van der Poel.
De sleutel tot de oplossing ligt volgens de hoogleraar in de pluimveehouderij: het vaccineren van kippen en eenden zou kunnen voorkomen dat het virus bij herhaling kan overslaan op trekvogels. In Azië gebeurt dit al volop en ook Frankrijk is recent met een vaccinatieprogramma van eenden gestart. ‘Europa was altijd tegen vaccineren. Maar als we de pluimveehouderij niet willen afschalen, is vaccineren echt de enige optie'.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden