Een jaar of vijf jaar geleden was Ecuador nog een van de veiligste landen in Zuid-Amerika, maar dat behoort sinds deze week definitief tot het verleden. Gewapende mannen vielen een televisiestudio binnen tijdens een live-uitzending, meer dan honderd cipiers in meerdere gevangenissen in het hele land zijn gegijzeld en soldaten proberen in de straten de orde te bewaren.
Startpunt van de geweldsexplosie deze week was de ontsnapping van Fito, de leider van Los Choneros, de meest prominente drugsbende van Ecuador. Zijn ontsnapping vond hoogstwaarschijnlijk plaats met hulp van gevangenisbewaarders, vlak voordat hij zou worden overgeplaatst naar een strenger beveiligde gevangenis – iets wat onder drugsbendes vaker tot onrust leidt. Het was het nieuwste bewijs van Ecuador als narcostaat, na de moord op presidentskandidaat Fernando Villavicencio die afgelopen zomer plaatsvond.
Volgens politicoloog en Ecuador-deskundige Maria Gabriela Palacio Ludeña van de Universiteit Leiden is de hoeveelheid geweldsincidenten van deze week ongeëvenaard. Dat de incidenten tegelijkertijd plaatsvinden, ook in voorheen relatief veilige gebieden, baart haar zorgen. ‘Het lijkt erop dat de bendes beter gecoördineerd te werk gaan dan ooit.’
Tegelijkertijd is Palacio Ludeña niet verrast door de toestand in haar geboorteland. Volgens haar zijn belangrijke overheidsorganen jarenlang uitgehold door bezuinigingen. En terwijl de staat zich terugtrok, groeide drugscriminaliteit. Ecuador geldt tegenwoordig als de belangrijkste doorvoerhaven van cocaïne naar Europa.
Een van de belangrijkste katalysatoren was het uiteenvallen van de Farc in Colombia, na een vredesakkoord met de Colombiaanse overheid in 2016. Internationale drugsbendes sprongen in het gat dat de Farc achterliet in de grensgebieden met Ecuador.
Onder de links-populistische president Rafael Correa (2007-2017) trad Ecuador hard op tegen de opkomende drugscriminaliteit, met een paradoxale situatie tot gevolg, zegt politicoloog en Latijns-Amerika-deskundige Glaeldys González Calanche van de International Crisis Group. De gevangenispopulatie verdrievoudigde in een tijdspanne van tien jaar. ‘En binnen de gevangenismuren ontwikkelden de bendes zich tot sterke organisaties.’
Het lukte Correa’s opvolger, Lenín Moreno (2017-2021), niet om de drugscriminaliteit terug te dringen. In plaats daarvan kleedde Moreno het ministerie van Justitie uit, in een poging de enorme staatsschuld aan te pakken. Het gevolg was anarchie in de gevangenissen; het geweld sijpelde door naar de straat.
De situatie verergerde onder Guillermo Lasso (2021-2023), die nog meer bezuinigde. Een uitgehold overheidsapparaat, een gefragmenteerd en instabiel politiek landschap en terugkerende corruptieschandalen vormden een vruchtbare voedingsbodem voor de drugscriminaliteit in Ecuador.
De huidige centrumrechtse en onervaren president Daniel Noboa (36) reageert deze week op een unieke manier. Met een decreet bestempelde hij de ontwikkelingen als een ‘binnenlands gewapend conflict’, en de drugsbendes als terreurorganisaties. Dat geeft het leger meer autoriteit om op te treden. Een riskante beslissing, zegt Palacio Ludeña, omdat het ‘maar de vraag is’ of het leger Noboa die autoriteit ook teruggeeft. ‘We moeten onze democratische waarden niet laten varen’, waarschuwt ze.
Door de drugsbendes aan te merken als terreurorganisaties mag de overheid ver gaan in het bestrijden ervan. Er geldt momenteel een avondklok in het hele land, scholen en winkels in de grote steden zijn gesloten. González Calanche vreest dat uiteindelijk de burger de dupe wordt: ‘Wie is straks een doelwit? Het is nu aan het leger om dat te bepalen.’
Bovendien blijkt uit onderzoek dat gewelddadig overheidsoptreden vaak wordt beantwoord met meer geweld uit de onderwereld. Palacio Ludeña verwijst naar Mexico en Colombia, waar drugsbendes op sommige plaatsen de dienst uitmaken. Noboa zelf vergeleek zijn hardhandige aanpak met die in El Salvador, waar het militaire optreden tegen drugsbendes in een jaar tijd de rust op straat herstelde. Maar het definitief terugdringen van criminaliteit vergt een meer structurele oplossing, zegt Palacio Ludeña: ‘Het zal tientallen jaren kosten om de orde te herstellen.’
Die tijd heeft president Noboa niet. Hij trad in november aan om de resterende anderhalf jaar van de termijn van zijn voorganger Lasso af te maken. Dat geeft hem niet genoeg gelegenheid de problemen in zijn land structureel aan te pakken. Tegelijkertijd vraagt de escalatie van de afgelopen dagen om verregaande maatregelen, aldus González Calanche. ‘Mildere maatregelen werkten niet. Noboa moest onmiddellijk actie ondernemen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden