Minister Kuipers, die gisteren plotseling opstapte, kondigde vorig jaar aan een definitief besluit te hebben genomen over de kinderhartchirurgie, die tot op de dag van vandaag in vier ziekenhuizen plaatsvindt. De verliezende ziekenhuizen, Utrecht en Leiden, besloten meteen het besluit bij de rechter aan te vechten; het was onvoldoende onderbouwd, vonden zij, en de patiëntenzorg kwam erdoor in gevaar. Daar gaat de rechter nu in mee.
Over de auteur
Michiel van der Geest is de zorgverslaggever van de Volkskrant en verdiept zich in alle vormen van zorg: van ziekenhuizen tot huisartsen, van gehandicaptenzorg tot Big Pharma, van gezondheidsverschillen tot valgevaar.
De uitspraak is het (voorlopige) slotstuk van een discussie die al decennia veel tijd en aandacht van de academische ziekenhuizen opslokt. Het eerste advies om de kinderhartchirurgie te concentreren stamt uit 1993 en kwam van de Gezondheidsraad.
Het opereren van een kinderhart (vaak van pasgeboren baby's) is ingewikkeld, vergt jaren training, en een ingespeeld team van zorgverleners van chirurgen tot anesthesiologen, cardiologen en gespecialiseerde verpleegkundigen. Bovendien kent deze vorm van zorg vertakkingen door heel het ziekenhuis. Daarnaast betekent het prestige voor het ziekenhuis, opleidingsplaatsen, en een aanbod van gemotiveerde jonge artsen die er willen werken.
Ervaring loont doordat de operaties zo complex en divers zijn. Doe je meer operaties, dan wordt een team er beter in, en gaan er minder baby’s dood. De noodzaak van concentreren staat dan ook nauwelijks ter discussie. Tegelijkertijd wil geen enkel ziekenhuiz de prestigieuze ingrepen kwijt. Want haal je de kinderharten weg, dan treft dat de kinder-ic’s, en dus de opleidingsmogelijkheden en het gehele ziekenhuis.
In 2019 kwam de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) al tot de conclusie dat er nu echt vaart gemaakt moet worden met verdere concentratie van de zorg. Vier ziekenhuizen - het ErasmusMC in Rotterdam, het UMC Utrecht, het UMCG in Groningen, en het LUMC in Leiden - voerden op dat moment de kinderhartoperaties uit, en dat waren er te veel. Dienstenroosters waren te zwaar en een tekort aan chirurgen dreigde. Volumenormen, die voorschrijven hoeveel operaties je minimaal moet doen, worden niet gehaald.
Na het rapport van de Inspectie kwam een commissie van kinderartsen, thoraxchirurgen en cardiologen, in 2021 met een advies komt: concentreer de zorg in twee of drie ziekenhuizen.
Daarna begon een soap van geruzie, gekonkel en gelobby. Groningen, Rotterdam (van toen nog Ernst Kuipers) en Leiden bleken een pact te hebben gesloten, en wilden de drie ziekenhuizen zijn waar de kinderhartchirurgie blijft. Utrecht moest maar even een toontje lager zingen, zij hadden immers al alle kinderoncologie gekregen.
Utrecht reageerde woedend en oefent uitvoerig druk uit op het ministerie voor concentratie in twee ziekenhuizen, waaronder natuurlijk in Utrecht. Ook artsen uit Rotterdam lieten ambtenaren weten dat zij voor een twee-ziekenhuizen-oplossing waren. Vervolgens besloot toenmalig minister De Jonge eind 2021 (demissionair en vlak voor het kerstreces) tot concentratie in Rotterdam en Utrecht.
De woede over dat matig onderbouwde was daarna zo hevig dat de inmiddels aangetreden minister Kuipers de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) vroeg een impactanalyse te laten uitvoeren. Met name Groningen is ziedend, waar de achterstelling van Noord-Nederland in de strijd wordt gegooid.
Conclusie van de NZa: de impact van concentratie is, welke ziekenhuizen je ook kiest, zó groot dat het beter is nog maar even niet te concentreren. Eerst moet er een ‘integraal perspectief op het academisch zorglandschap’ komen. Kuipers zette de concentratie toch door, met de semantische hinkstapsprong dat hij het advies van de NZa wel overneemt, maar toch ‘alvast het eerste puzzelstukje legt’. Opeens viel toen echter de keuze op Rotterdam en Groningen, omdat Kuipers het criterium van ‘regionale spreiding’ aan het besluitvormingsproces toevoegt.
Daarop besloten Leiden en Utrecht naar de rechter te stappen. Tijdens de zitting op 30 november bleek eens te meer hoezeer de ziekenhuizen gehecht zijn aan de kinderhartchirurgie, en hoezeer hun argumenten afhangen van of ze ‘winnaar of verliezer zijn’. Toen Utrecht door De Jonge was uitverkoren bedankte het ziekenhuis de minister voor de ‘zorgvuldige procedure’. In de rechtszaal, nu Utrecht was afgevallen, betoogde de advocaat van het UMC Utrecht, ineens vol vuur dat de besluitvorming nooit op deze manier had mogen plaatsvinden en vanaf het eerste moment onrechtmatig was.
In Groningen was er een handtekeningenactie en een fakkeltocht, toen het ziekenhuis was afgevallen. Nu het UMCG wel werd uitverkoren, vond de advocaat dat de besluitvorming ‘misschien niet de schoonheidsprijs had verdiend’, maar dat de minister wel degelijk het recht had zo'n ingrijpend besluit te nemen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden