Nederland is al jaren bezig zich voor te bereiden op de gevolgen van klimaatverandering. Overstromingen, zeespiegelstijging, verdroging, verzilting: alle scenario’s zijn zorgvuldig in plannen uitgewerkt. Zo is er een Nationale Klimaatadaptatiestrategie, en een Nationaal Deltaprogramma ‘voor een waterrobuust en klimaatbestendig Nederland’. Maar het Caribische deel van Nederland is in die plannen nooit meegenomen.
Greenpeace en de acht Bonairianen willen nu via de rechter afdwingen dat Nederland concrete maatregelen neemt om ook de inwoners van Bonaire te beschermen. Want Bonaire is, net als Saba en Sint Eustatius, een bijzondere gemeente van Nederland. De inwoners zijn staatsburgers, Nederland heeft een zorgplicht. Bovendien is Bonaire, lager gelegen dan de andere twee eilanden, van alle Nederlandse gemeenten het kwetsbaarst voor klimaatverandering.
Over de auteur
Marjolein van de Water is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over asiel, migratie, religie en de multiculturele samenleving. Eerder was ze correspondent in Latijns-Amerika en chef van de buitenlandredactie.
De eisers beroepen zich in de dagvaarding onder meer op het recht op bescherming van de leefomgeving, zoals dat is vastgelegd in mensenrechtenverdragen. ‘Voor de bevolking van Europees Nederland zijn wel uitgebreide maatregelen opgesteld’, zegt Michael Bacon, verbonden aan advocatenkantoor Kennedy Van der Laan en een van de advocaten die de Bonairianen bijstaat. ‘Voor die ongelijke behandeling bestaat geen rechtvaardiging.’
Volgens Alexandra van Huffelen, demissionair staatssecretaris Koninkrijksrelaties, is het verschil wel degelijk verklaarbaar: ‘Er is een groot verschil in uitgangssituatie en de aard van de risico’s in Europees en Caribisch Nederland’, legt ze uit. ‘Gemeenten in Europees Nederland kampen al met dijkdoorbraken, veel gemeenten liggen onder zeeniveau. Voor Bonaire ligt de bedreiging in de toekomst, in de combinatie van zeespiegelstijging, stormen en droogte.’
Eiser Emerenciana zegt dat de gevolgen van klimaatverandering ook nu al volop voelbaar zijn op Bonaire. ‘Ik ben boer, en de zaden van mijn planten ontkiemen niet meer door de hitte’, vertelt hij telefonisch vanaf het eiland. ‘Het warme water verjaagt de vissen, oeroude bomen gaan dood door de droogte en de regenval is onvoorspelbaar geworden.’
Bij gebrek aan bestaand wetenschappelijk onderzoek vroeg Greenpeace de Vrije Universiteit (VU) om onderzoek te doen naar de kwetsbaarheid van Bonaire. Daaruit bleek in 2022 dat eenvijfde van Bonaire nog deze eeuw door de zee wordt opgeslokt als de opwarming doorgaat. Koraalriffen, die werken als natuurlijke golfbrekers, verdwijnen. Hittegolven nemen toe, en daarmee de gezondheidsrisico’s voor met name oudere Bonairianen.
Het eiland, met zijn parelwitte stranden en kraakheldere turquoise zee, is economisch vrijwel volledig afhankelijk van toerisme. Maar zonder koraalriffen zullen veel duikers en snorkelaars wegblijven. Klimaatverandering, zo bleek ook uit het VU-onderzoek, heeft voor Bonaire desastreuze economische gevolgen.
Het onderzoek leidde tot beweging in Den Haag. Oud-minister Ed Nijpels werd naar Bonaire gestuurd om te onderzoeken hoe een ‘klimaattafel’ tot stand kan komen, en schreef daarover in mei vorig jaar het adviesrapport ‘Het is nooit te laat’. Het KNMI heeft in zijn laatste klimaatscenariorapport voor het eerst ook het Caribisch deel van Nederland meegenomen, en Nederland financiert nu onderzoek naar onder meer erosiebestrijding en koraalherstel op de eilanden.
‘Verder draagt het Rijk bij aan de drinkwatervoorziening door in te zetten op ontzilting van zeewater’, aldus Van Huffelen. ‘Zo zijn de eilanden weerbaarder tegen langdurige droogte.’ De staatssecretaris heeft eind vorig jaar een miljoen euro toegezegd aan de eilanden, voor het maken van klimaatplannen die nog dit jaar af moeten zijn. ‘Het is nooit te laat’, zegt ook Van Huffelen. ‘Maar het is wel hoog tijd.’
Voor Greenpeace en de andere eisers gaat het nog steeds te langzaam. De uitslag van de verkiezingen baart hen bovendien zorgen. Klimaatbeleid staat niet hoog op de prioriteitenlijst van de formerende partijen, en het is onduidelijk of er geld komt voor de uitvoering van de klimaatplannen. ‘Ik heb weinig vertrouwen in de toekomstige regering’, zegt Meralney Bomba, lokale medewerker van Greenpeace. ‘Maar ik geloof wel in de rechtsstaat, ik weet zeker dat de rechter ons gelijk geeft.’
Naast concrete maatregelen voor Bonaire willen de eisers dat Nederland al in 2040 klimaatneutraal wordt, tien jaar eerder dan in de huidige plannen. Dat is volgens hen nodig om de toekomstige risico’s voor Bonaire te helpen verkleinen. Ze wijzen daarbij op het zogeheten fair share-principe, de in Parijs gemaakte afspraak dat landen die veel hebben bijgedragen aan de wereldwijde CO2-uitstoot een grotere verantwoordelijkheid moeten nemen bij het terugdringen ervan.
Volgens advocaat Bacon laten ‘alle berekeningen’ zien dat het huidige klimaatbeleid van Nederland ontoereikend is. De demissionaire regering is echter van mening dat de gestelde doelen ambitieus genoeg zijn. ‘In deze zaak wordt de rechter gevraagd vast te stellen wat het fair share van Nederland is’, aldus Bacon.
Bacon benadrukt dat de rechtszaak uniek is. ‘Wij vragen de rechter een staat te veroordelen tot het opstellen en uitvoeren van adaptatiemaatregelen. Dat is voor zover wij weten nog niet eerder gebeurd.’ De advocaat erkent dat dit raakt aan de beleidsvrijheid van de staat. ‘Maar die vrijheid kent een grens, daar waar door het uitblijven van beleid mensenrechten worden geschonden. Dat is hier aan de orde.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden