‘Meestal zoeken we bewijs bij verdachten, nu hebben we een berg bewijs waarbij verdachten moeten worden gezocht.’ Die opmerkelijke woorden sprak Andy Kraag, het vertrekkend hoofd van de Landelijke Recherche, in een interview met de Volkskrant in 2021. Wederom was het zijn organisatie gelukt de cryptocommunicatie van criminelen te kraken. Met cryptotelefoons van aanbieders als Encrochat en SkyECC dachten criminelen heimelijk met elkaar te kunnen overleggen. Door het ontsleutelen van hun toestellen kon de politie rechtstreeks meelezen waarover verdachten communiceerden.
‘Het leek alsof we bij de criminelen aan tafel zaten’, zei Kraag, die daarmee verwachtte duizenden verdachten in de komende jaren te kunnen oppakken. Met die berichten kon de politie complete criminele samenwerkingsverbanden in kaart brengen. Of, zoals de rechercheleider het zei: ‘Het was een gamechanger. We kregen de hele onderwereld op een presenteerblaadje aangeboden. In het kat-en-muisspel met criminelen mogen wij ons nu met recht de kat noemen.’
Andy Kraag (47), een oud-commando van het Korps Mariniers, profileerde zich bij de politie als bestrijder van de zware, georganiseerde misdaad. Als hoofd van de Landelijke Recherche maakte hij zich sterk voor een pro-actieve, internationale samenwerking van politiekorpsen wereldwijd, waarbij overheden gezamenlijk opsporingsdoelen stellen – zoals het hacken van versleuteld berichtenverkeer – en alle misdaadinformatie onderling delen, ‘ook die waar niemand om vraagt’. Want, zo zei hij, ‘grensoverschrijdende misdaad los je niet op door reactief rechtshulpverzoekjes te sturen.’
De oud-militair, die bij de mariniers fungeerde als kikvorsman, parachutist, commando en lid van de bijzondere bijstandseenheid, werd in 2013 operationeel commandant bij anti-terreuroperaties van de Dienst Speciale Interventies, waarbij zwaarbewapende militairen samenwerken met de politie.
Doordat hij in die functie steeds betrokken was bij het sluitstuk van een opsporingsonderzoek, raakte hij nieuwsgierig naar het voortraject. Dit verklaart zijn overstap in 2017 naar de Landelijke Recherche, waarvan hij plaatsvervangend hoofd en vervolgens de leider werd.
In die functie was hij onder meer betrokken bij de aanhouding van Nederlands meestgezochte crimineel Ridouan T., bij de opsporing van de daders die advocaat Derk Wiersum en misdaadjournalist Peter R. de Vries doodschoten, bij de ontdekking van ‘martelcontainers’ in Wouwse Plantage, de ontmanteling van tientallen illegale chrystal meth-laboratoria en bij het onderzoek naar een omvangrijke terroristische organisatie in 2018 in Weert, waarbij zijn team een terreuraanslag wist te voorkomen.
De Landelijke Eenheid, waaronder Kraags Landelijke Recherche valt, is sinds het begin van dit jaar opgeheven en opgesplitst in twee nieuwe, gelijkwaardige onderdelen: de Eenheid Landelijke Opsporing (LO) en de Eenheid Landelijke Expertise en Operaties (LX). Kraag wordt plaatsvervangend politiechef van LX, naast Inge Godthelp-Teunissen, die de leiding krijgt.
Binnen die nieuwe eenheid is Kraag directeur van het stelsel Bewaken, Beveiligen en Beschermen, als troubleshooter voor de snelle groei van de dienst sinds de behoefte aan beveiligers als uitvloeisel van het liquidatieproces Marengo fors is toegenomen.
De Landelijke Eenheid van de politie werd opgesplitst nadat uit een extern onderzoek door KPMG was gebleken dat er een cultuur heerste van wantrouwen en angst. Verschillende leidinggevenden in de politieorganisatie waren doorgegroeid op basis van hun vakinhoudelijke kennis maar beschikten niet over de juiste managementvaardigheden om het welzijn van werknemers te waarborgen.
Kraag laat zich naar eigen zeggen juist altijd voorstaan op het welzijn van zijn ploeg. Zijn leiderschapsstijl wordt bepaald door zijn militaire achtergrond, waarbij hij gewend was om per definitie in teamverband en grootschalig te opereren.
‘Je moet altijd kijken naar de missie én de mens’, zei hij daarover in een Volkskrant-interview, nadat hij tijdens het spoedeisend terreuronderzoek in 2018 naar eigen zeggen te laat had ingegrepen toen bleek dat slecht samenwerkende collega’s een giftige sfeer creëerden. Hoewel het doel van de missie was bereikt, erkende Kraag dat hij niet goed had geopereerd. ‘Ik had dat eerder moeten aanpakken. Mensen uit elkaar zetten of eraf halen. Of juist bij elkaar zetten en het helemaal uitdokteren zodat iedereen goed samenwerkt. Want zoiets ettert door, dat is niet goed voor je mensen. Zoiets laat ik nooit meer passeren.’
Op zijn LinkedIn-pagina kondigde Kraag afgelopen maand zijn vertrek aan. Hij schreef dat hij met veel voldoening terugkijkt op ‘een spannende tijd’ bij de Landelijke Recherche, en dat ‘alle eer niet toekomt aan de bazen in de schijnwerpers, maar aan de rechercheurs, analisten en officieren buiten de schijnwerpers’. Want zij hebben een stap naar voren gezet toen het echt nodig was, aldus Kraag; zij hebben bewerkstelligd dat de afgelopen jaren meer dan 95 procent van een specifieke criminele groep die onze rechtsstaat bedreigde inmiddels achter de tralies zit. Kraag doelt daarmee op de criminelen uit het beruchte Marengo-proces rondom Ridouan T..
Ofwel: ‘Niemand is onaantastbaar en niemand is onvindbaar. Wij zijn geen bessenplukkers, wij zijn jagers.’
3x Andy Kraag
Over drugscriminaliteit: ‘Criminelen zijn altijd op zoek naar de grote verdienmodellen. Het is totaal immoreel: huppekee, we gaan lekker verdienen. Dat mensen en het milieu van dat spul helemaal naar de klote gaan, maakt ze weinig uit.’
Over Mexicanen in Nederlandse meth-labs: ‘Die truc, het kristallisatieproces, is het geheim van de Mexicanen. Dat zijn de beste koks. Vergelijk het met cola. Veel fabrikanten kunnen dat maken, maar er is er maar één die het geheim kent van echte Coca-Cola. Dat vergt een fingerspitzengefühl. Nederlanders kunnen dat minder goed.’
Over drugskartels: ‘Dat zijn geen piramidevormige organisaties. Het lijkt meer op de franchisers die je bij de Italiaanse maffia ziet. Daar zit ook geen capo meer aan het hoofd. Iedereen is lid. Je betaalt netjes je contributie met een afdracht van je winst, maar je bent wel zzp’er. Je hebt je eigen handel, je doet je eigen ding.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden