Veel stockender Verkehr in Duitsland deze week, waar boeren snelwegen blokkeren. Directe aanleiding is het voornemen van de Duitse regering om de subsidie op landbouwdiesel af te schaffen, een veelgehoorde achterliggende gedachte is dat boeren helemaal klaar zijn met de globalisering van de afgelopen decennia. Met name de EU moet het ontgelden: de Europese regeldruk neemt toe, met als gevolg een verslechterde concurrentiepositie ten opzichte van de rest van de wereld, waar soepelere regels gelden.
Het idee van een Europese Unie heeft me altijd aangesproken, het is nu eenmaal fijn om vrienden te hebben, een gevoel dat met de oorlogen in Oekraïne en Palestina toeneemt. Toch hebben de boeren ook een punt: er is veel aan te merken op de EU in haar huidige vorm.
De Franse politicoloog David Djaïz schreef er een boek over dat in zijn land een bestseller werd: Slow Democracy - hoe we de globalisering kunnen beheersen en ons lot in eigen handen nemen. Hij laat zien hoe EU-lidstaten steeds meer macht hebben overgeheveld naar transnationale instituten als de ECB en het IMF en verdragen van het TTIP- en Ceta-kaliber.
Het gevolg is dat over wezenlijke financiële zaken niet meer te discussiëren valt, die worden allemaal dichtgetimmerd door quango’s (quasi-autonomous non-governmental organizations oftewel niet-ambtelijke adviesorganen van de overheid) zonder democratische legitimiteit.
Wat wel rest voor het publieke debat zijn een paar kruimels, dezelfde discussies die keer op keer mensen mensen tegen elkaar opstoken en waar krantencolumns als deze geen maar genoeg van kunnen krijgen. Djaïz heeft gelijk: de waan van de dag is er om die andere waan, de liberaliseringswaan die als enige doel heeft de rijken nog rijker te maken, buiten schot te houden. Waar wij het nog over mogen hebben: vind je migranten aardig? Waar mogen trans vrouwen plassen? Wil je donor worden?
De EU heeft een begroting van meer dan een biljoen euro en dat is geld waar we het best wat vaker over zouden mogen hebben. Toch ging het ook op de Duitse Autobahn algauw weer over identiteitskwesties. De eerste neonazistische partijen meldden zich maandagochtend al meteen, net als onze eigen Eva Vlaardingerbroek en Raisa Blommestijn, zelfbenoemde mondstukken van de Duitse boeren, die daar helemaal niet om gevraagd hadden.
Opeens was klimaatverandering een complot van überdeugers en de EU zinnens haar boeren te onteigenen om migranten te huisvesten. Het is de eeuwige zijn eigen staart bijtende slang van anti-woke: ze halen er op de gekste momenten identiteitskwesties bij om anderen ervan te beschuldigen dat ze te veel aandacht voor die identiteitskwesties hebben.
Zeker is dat boeren als eerste te lijden zullen hebben onder de gevolgen van klimaatverandering, en het is zaak daar nu alvast op voor te sorteren. Het verbaast me dan ook altijd dat rechts-populisten zo’n hekel hebben aan de actievoerders van Extinction Rebellion, die tenslotte net als zij niet willen dat burgers de kosten van klimaatverandering moeten ophoesten. Rest de vraag: behoren boeren tot de burgers of behoren ze tot het grootkapitaal? Het antwoord verschilt per geval.
Het belooft allemaal weinig goeds voor de aanstaande Europese verkiezingen. Het antiglobalistische geluid zwelt aan, links en rechts, en dat is niet ten onrechte.
Zo lang Europese leiders handelsverdragen blijven sluiten waarmee ze elke vorm van zeggenschap over wat de mensen van een land acceptabel vinden weggeven (denk aan milieu, arbeidsvoorwaarden en dierenwelzijn), zitten we we op een doodlopend spoor. We moeten zo snel mogelijk van dit spoor af, want het is een spoor dat en passant bestraat wordt om de legerkisten van extreem-rechts te laten marcheren.
Over de auteur
Lieke Marsman is dichter en schrijft columns voor de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.