Iedereen in de rechtbank in Groningen lijkt het er woensdag over eens te zijn dat er niet meer dan tweeduizend asielzoekers moeten worden opgevangen in Ter Apel. Die afspraak maakten de gemeente Westerwolde en het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) jaren geleden al.
Na de crisis van vorig jaar, toen mensen buiten de poorten van het azc moesten slapen, werd die afspraak nog eens extra onderstreept. Desondanks lukt het het COA al sinds oktober niet meer om zich daaraan te houden.
Tot frustratie van de gemeente Westerwolde, die woensdag nogmaals onderbouwde waarom ze nu naar de rechter stappen. Het overvolle azc leidt namelijk niet alleen tot een onwenselijke situatie binnen de muren, maar ook daarbuiten. "Meer dan tweeduizend asielzoekers kunnen hier niet adequaat worden opgevangen", concludeert de advocaat van de gemeente.
Zij koppelen de overbezetting in het azc aan het toenemende aantal incidenten in Ter Apel en het nabijgelegen Nieuw-Weerdinge. "Vanaf 2021 zien we een heel duidelijke stijging in het aantal winkeldiefstallen en woninginbraken", zegt burgemeester Jaap Velema. Naast meer politie-inzet springt sinds anderhalf jaar ook de marechaussee bij de gemeente in.
Volgens de zichtbaar geëmotioneerde Velema raakt de situatie niet alleen de veiligheid van de inwoners van zijn gemeente, maar ook die van asielzoekers en COA-medewerkers zelf. Hoewel hij daar niet verantwoordelijk voor is, voelt hij zich dat wel. "Deze emotie komt voor uit onmacht. Na 2,5 jaar ben ik er daarom wel aan toe dat we de weg naar de rechter zoeken."
Er is een harde afspraak gemaakt over het maximumaantal opvangplekken en die moet het COA nakomen, betoogt de raadsman van de gemeente.
Hij wijst er daarnaast op dat Ter Apel nu vooral een doorstroomlocatie is geworden: mensen melden zich daar als eerste en gaan daarna zo snel mogelijk naar een andere opvangplek. Maar de bedoeling was dat er in Ter Apel ook mensen langer zouden blijven om de rest van de procedure af te wachten. Dat gebeurt nu amper.
Dat wordt extra duidelijk als er cijfers worden gedeeld over het schooltje in het azc. Daar is normaal gesproken plek voor 150 leerlingen, maar er zitten er nu maar vijftien. De gezinnen wachten namelijk vooral op andere opvangplekken na hun asielaanvraag.
"De druk op de asielopvang is al geruime tijd te hoog en dat wordt als eerste gevoeld in Ter Apel", erkent ook de raadsman van het COA. Maar ze schaken op verschillende borden. Voor een goede doorloop vanuit Ter Apel is het COA afhankelijk van beschikbaarheid van andere opvangplekken, de snelheid waarmee de asielaanvragen worden afgehandeld en of gemeenten statushouders aan een woning kunnen koppelen. Kortom: de andere overheden.
"We zoeken stad en land af voor voldoende plekken", vervolgt de advocaat van het COA. Maar de organisatie stuit naar eigen zeggen op steeds meer weerstand van gemeenten en omwonenden. "Dat resulteert erin dat steeds meer gemeenten slechts bereid zijn kortdurende opvangplekken te realiseren en dat bewoners bezwaar maken tegen de komst van asielzoekers en statushouders."
Sanne volgt voor NU.nl grote binnenlandse thema's, zoals zorg en asiel.
De rechtszaak is volgens Westerwolde een heel duidelijk signaal: andere overheden zijn nu aan zet. Daarin kreeg de gemeente eerder deze week ook al bijval van de andere Groningse gemeenten.
Westerwolde wil dat de rechter aan het COA een dwangsom oplegt van 25.000 euro per dag dat er meer dan tweeduizend asielzoekers in Ter Apel zijn. Dat is een fors bedrag, maar de gemeente vreest dat het COA bij een lager bedrag alsnog de financiële overweging kan maken om toch meer dan tweeduizend mensen op te vangen en de dwangsom te betalen.
Als deze grens van tweeduizend asielzoekers ook door de rechter wordt onderstreept, dan vreest het COA dat mogelijk niet alle asielzoekers kunnen worden opgevangen. Dat zou onwenselijk zijn, zegt hun advocaat. Zeker nu het winter is. "De problematiek zal niet worden opgelost met een rechterlijke uitspraak, maar met een bestuurlijke samenwerking tussen de ketenpartners. Dat is de enige manier om de druk op Ter Apel te verlichten."
De rechter stelde ook kritische vragen over die houding. Als de afspraken eerder al waren gemaakt, waarom moet er dan een rechter aan te pas komen om te zorgen dat het COA zich hieraan houdt? En zou het COA dan ook bij het aflopen van een contract in een andere gemeente zeggen: het is overmacht, dus we laten de locatie open en houden ons niet aan de afspraak? "Westerwolde lijkt de enige gemeente te zijn die maar moet accepteren dat afspraken niet worden nagekomen."
De rechtbank doet op 23 januari uitspraak.
Source: Nu.nl algemeen