Het was, zo las ik, bedoeld als ‘een geste’ en als ‘een teken van goede wil’ dat Geert Wilders een dag voor de hervatte coalitiebesprekingen drie wetsvoorstellen introk. Wilders maakte zijn besluit schriftelijk kenbaar aan Martin Bosma, voorzitter van de Tweede Kamer. Bijna had ik geschreven ‘aan zijn partijgenoot Martin Bosma’, maar dat is onnauwkeurig, aangezien de PVV maar één lid heeft, en dat is Wilders zelf.
Of de drie wetsvoorstellen ook inderdaad van tafel zijn, kon ik uit de berichtgeving niet opmaken. Neem bijvoorbeeld het voorstel uit 2017, betreffende ‘de administratieve detentie’. Dat is destijds medeondertekend door de PVV’ers Sietse Fritsma en Machiel de Graaf. Hebben zij hun wetsvoorstel ook ingetrokken, of is het genoeg als één van de indieners er de brui aan geeft? Al een tijd geleden maakte de Raad van State juridisch gehakt van de administratie detentie, maar desondanks zou zij in het parlement gewoon behandeld kunnen worden. Mij lijkt dat een interessante testcase, want in zo’n geval zou Wilders, eventueel als premier, tegen zijn eigen voorstel moeten stemmen. Zoiets zou helemaal passen in de surrealistische pogingen een coalitie met de PVV te smeden.
De geste van Wilders lijkt dus vooral bedoeld om de weg naar zijn eigen premierschap open te breken. Vanuit zijn blikveld gezien, volkomen begrijpelijk. Toch lijkt hij nu vooral op een omgekeerde dief, die de waardeloze spullen die hij ’s nachts heeft gebracht, weer stilletjes komt ophalen.
Van de drie ingetrokken wetsvoorstellen wist je ver van te voren al dat er niets van terecht zou komen. Dat van die koppenvoddentaks en het verbieden van andere islamitische uitingen kan niets anders zijn geweest dan macabere pesterij. Het sluiten van moskeeën en het verbod op de Koran is zo’n beetje in strijd met alle vrijheden die zo onlosmakelijk verbonden zijn met de rechtstaat. Het minst onredelijke wetsvoorstel was nog dat over de dubbele nationaliteit, maar aan de onderhandelingstafel zou Wilders dan meteen Dilan Yesilgöz van de VVD moeten desavoueren, want zij bezit zo’n dubbele nationaliteit.
Al even gemeen, misschien wel het gemeenste, is het wetsvoorstel over de administratieve detentie. Dat geeft de staat alle mogelijkheden tot een willekeurige machtsuitoefening. Ik kan mij alleen maar voorstellen dat Pieter Omtzigt begon te stuiteren, toen hij daar voor het eerst kennis van nam. In feite houdt het precies het tegenovergestelde in van wat Omtzigt met zijn NSC voorstaat.
Zo’n wet zou het mogelijk maken in Nederland iemand op te sluiten die wordt aangezien voor een ‘potentiële terrorist’, zonder dat de persoon in kwestie een strafbaar feit heeft gepleegd. Zo’n verdachte zou verder zonder enige vorm van proces een half jaar de bak in kunnen gaan.
Dat zijn dictatoriale praktijken. Mensen zomaar in het gevang gooien, zal net zo oud zijn als de mensheid zelf. Onder Stalin kreeg die aanpak een wettelijke basis dankzij Nikolai Krylenko, de Volkscommissaris van Justitie. Hij bedacht de term ‘profylactische arrestatie’. Een verdachte wordt niet gearresteerd om wat hij heeft gedaan, maar om wat hij mogelijkerwijs van plan is te gaan doen. Zeker, als je met een bomgordel een winkelcentrum binnenstapt, is je bedoeling duidelijk genoeg, maar in ons land kun je dan ook onder de huidige wetgeving worden uitgeschakeld.
Vaak zijn bedoelingen onbewust en vaag. Als je zeker wilt weten wat iemands bedoelingen zijn, moet je in iemands brein kunnen kijken. Erg lastig. In de tijd van de Grote Terreur is iemand naar de goelag afgevoerd, omdat hij had gedroomd dat hij Stalin aan het vermoorden was. Dan heb je geen psychiater meer nodig, die uitlegt dat tussen droom en daad niets meer in de weg staat. In het verlengde hiervan herinner ik mij dat de aanklagers in het proces tegen O.J. Simpson als extra bewijs aandroegen dat O.J. wel eens had gedroomd dat hij zijn vrouw om zeep wilde brengen. De jury wees die claim af, omdat je ook zoiets naars kunt dromen en toch een oppassend burger kunt zijn.
Mensen keren voortdurend op hun schreden terug en naast potentiële terroristen heb je natuurlijk nog veel meer potentiële wetsovertreders. Hoe ver mag de overheid gaan? Moet je iemand al van tevoren een boete geven voor te hard rijden, omdat je aan zijn Porsche of Ferrari kunt zien wat hij straks op de A1 van plan is?
Je kunt niemand vertrouwen op zijn mooie ogen, maar je tegelijkertijd mag je ook niemand wantrouwen op zijn mooie woorden. Zelfs Wilders niet, ook al komt hij met een stalen gezicht vertellen dat al die wetsvoorstellen eigenlijk nergens op sloegen. Dat het maar een paar ongevaarlijke keutels waren.
Over Nikolai Vasiljevitsj Krylenko heb ik al eens geschreven. In 1938 kreeg hijzelf een nekschot, omdat Stalin hem toch niet vertrouwde.
Over de auteur
Max Pam is schrijver en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.