Verkiezingen in Taiwan gaan traditiegetrouw over de spanningen met China. Veel Taiwanezen hebben het liever over binnenlandse problemen als de hoge huizenprijzen. Daar profiteert bij de stembusgang van zaterdag een nieuwe partij van, geleid door de populaire maar controversiële Ko Wen-je.
Al jaren droomt Lin Jiayi van een eigen woning. De 45-jarige kok woont in een pijpenla van 60 vierkante meter, samen met zijn ouders, zijn vrouw en zijn twee zoontjes van 9 en 12 jaar. ‘De kinderen worden ouder, ik wil graag dat ze een eigen slaapkamer hebben’, zegt Lin in zijn woonkamer, de enige ruimte met een raam. Erachter zitten twee slaapkamers, een badkamer en een keuken. ‘Maar ik zal buiten Taipei moeten zoeken. Hier kan ik me niets veroorloven.’
Lin woont in Wanhua, een wat verloederd stadsdistrict in het westen van Taipei, de hoofdstad van Taiwan. De huizenprijzen zijn er lager dan in de rest van de stad, door problemen met daklozen en criminaliteit, maar nog steeds hoog, door de nabijheid van het centrum. Lin wijst naar de gebouwen in zijn straat: oude, vervallen woonblokken van vier etages, met nog een illegale etage van golfplaat erbovenop, rijp voor de sloop. Maar de lokale huizenprijzen: 7.200 euro per vierkante meter.
Over de auteur
Leen Vervaeke is correspondent China voor de Volkskrant. Zij woont in Beijing. Eerder was ze correspondent België.
Zijn grootste hoop: een stadsvernieuwingsproject, waardoor de oude pijpenla meer waard wordt en hij wat groters kan kopen. ‘De politiek is al twintig jaar aan het praten over renovatie van deze wijk’, zegt Lin, die met zijn ouders om de hoek een eetkraam uitbaat. ‘De laatste keer was drie jaar geleden, maar het valt altijd in het water. De projecten worden geleid door grote conglomeraten die maximale winst willen, maar niets aan de bouwbedrijven gunnen. Er gebeuren hier een hoop duistere zaken.’
Lins verhaal is typisch voor Taipei, een van de duurste steden ter wereld. De huizen zijn even duur als in Nederland, maar de salarissen veel lager: het mediane salaris in Taiwan bedraagt 1.273 euro. Huiseigenaren in Taipei zijn gemiddeld 38 procent van hun inkomen kwijt aan hun hypotheek en veel huurders wonen in armoedige omstandigheden: in opgedeelde appartementen, op illegale bovenetages of in piepkleine kamers. Die situatie verspreidt zich ook naar andere Taiwanese steden.
De woningcrisis heeft een grote invloed op de Taiwanese presidents- en parlementsverkiezingen, die zaterdag plaatsvinden. Verkiezingen in Taiwan staan traditioneel in het teken van de spanningen met China, dat het de facto onafhankelijke eiland als een afvallige provincie ziet en bij het ‘moederland’ wil inlijven. Beijing uit geregeld dreigende taal, laat gevechtsvliegtuigen boven de Straat van Taiwan vliegen, of legt economische sancties op, als de Taiwanese overheid zich te assertief gedraagt.
De Democratische Progressieve Partij (DPP), die de voorbije acht jaar aan de macht was, wil China daarom zo veel mogelijk op afstand houden. De partij heeft het leger versterkt, de banden met de Verenigde Staten aangehaald en de economie minder afhankelijk gemaakt van China. De oppositiepartij Kuomintang (KMT) vindt dat de DPP daarmee juist de kans op een oorlog vergroot. Volgens de KMT zijn de verkiezingen een keuze ‘tussen oorlog en vrede’.
Veel Taiwanese kiezers maken zich zorgen over de spanningen met China. Tegelijk zijn ze het beu dat hun verkiezingen altijd over China gaan en niet over binnenlandse problemen. Ze vinden dat hun economie erop achteruitgaat. ‘Al dat gepraat over oorlog, weet je, mensen willen gewoon een stabiel leven’, zegt Lin in zijn krappe woonkamer, die gedomineerd wordt door een groot huisaltaar. ‘Ik ben het zat om al die politieke praatjesmakers te horen ruziemaken. Ik wil gewoon kunnen leven.’
De onvrede – over hoge huizenprijzen, lage salarissen en inflatie – is zo groot dat voor het eerst sinds de invoering van democratische verkiezingen in Taiwan in 1996 een derde partij een belangrijke rol kan krijgen: de Taiwan People’s Party (TPP) van presidentskandidaat Ko Wen-je. Die partij zegt in zijn China-beleid een middenweg te willen volgen, tussen de DPP en KMT. En ze zegt vooral niet op China te willen focussen, maar op binnenlandse problemen, zoals de hoge huizenprijzen.
De TPP spreekt vooral jongeren aan, die verandering willen na jaren van afwisselend DPP- en KMT-beleid. De twee grote partijen hebben in hun ogen te weinig gedaan voor de economie. ‘Groen en blauw zitten elkaar voortdurend in de haren, veel mensen hebben daar genoeg van’, zegt Lin, verwijzend naar de kleuren waarmee de twee grote partijen traditioneel worden aangeduid (DPP groen, KMT blauw). ‘Ik steun Ko Wen-je. Zonder hem zitten we straks weer met een groen en een blauw kamp.’
Een week voor de verkiezingen is Taiwan zichtbaar in campagnestemming. Verkiezingskandidaten prijken op huizenhoge posters aan de gevels, op vlaggen langs de straat en op de zijkanten van bussen en taxi’s. In Wanhua rijdt een pick-uptruck rond, met in de laadbak de lokale DPP-kandidaat, die slogans roept door een megafoon. Kranten staan vol campagnenieuws en op radio en tv gaat het nergens anders over. De media in Taiwan zijn sterk gepolariseerd, het gaat er verhit aan toe.
Dit keer is het extra spannend, want het kan nog alle kanten op. DPP-presidentskandidaat William Lai Ching-te gaat op kop in de peilingen, maar heeft geen grote voorsprong. KMT-kandidaat Hou Yu-ih staat meestal op twee, Ko Wen-je op drie, met 21 tot 30 procent. Maar de peilingen spreken elkaar tegen en strategische stemmers kunnen de doorslag geven. In het parlement is de kans groot dat de DPP haar meerderheid kwijtraakt. De TPP krijgt dan mogelijk veel invloed als spelverdeler.
De opkomst van de TPP is bijzonder, in een meerderheidssysteem waar een derde partij normaal kansloos is. Het succes wordt vooral aan partijvoorzitter Ko Wen-je toegeschreven, een voormalig arts en hoogleraar, en tot 2022 burgemeester van Taipei. ‘Ko P’, zoals hij genoemd wordt, kort voor ‘professor Ko’, is charismatisch en slim, maar ook onvoorspelbaar en impulsief. Hij noemde een vrouwelijk politicus ‘een vette zeug’ en ongetrouwde vrouwen boven de 30 een bedreiging voor de nationale veiligheid.
‘Ik karakteriseer hem als een populist’, zegt Brian Hioe, een politiek journalist in Taiwan. ‘Ko baseert zijn imago heel erg op het feit dat hij een dokter en wetenschapper is, en geen gepolijste en gladde politicus. Hij is heel direct en praat als een soort politiek incorrecte oom. Ik denk dat er daarom zo veel steun voor hem is. Hij vertegenwoordigt de anti-establishmenthouding.’
Ko is populair, maar ook controversieel. Critici hekelen zijn vage standpunt over China en noemen hem onbetrouwbaar. Aanvankelijk leek hij de KMT te steunen, tegenwoordig schaart hij zich achter DPP-president Tsai Ing-wen. ‘Ko is dubbelzinnig als het over China gaat’, zegt Roy Ngerng, een journalist gespecialiseerd in sociale kwesties. ‘Veel jongeren hebben een sterke Taiwanese identiteit, maar zijn toch bereid op hem te stemmen, in de hoop dat hij hun economische problemen zal aanpakken.’
In de wijk Wanhua overwegen veel inwoners een stem op de TPP. Neem Chang Kaiting, een 43-jarige administratief medewerker, die voor haar werk naar Taipei verhuisde. Eerst woonde ze op een illegale bovenetage, daar bleken vlooien te zitten. Nu huurt ze het appartement van haar broer, samen met een vriendin. Officieel is het 60 vierkante meter groot, maar dat is inclusief 20 vierkante meter op de buitengalerij. Het appartement heeft twee slaapkamers, maar geen keuken.
Chang zou graag een eigen appartement kopen, maar dan zou ze 900 tot 1.200 euro per maand aan hypotheek kwijt zijn, zegt ze, ‘evenveel als haar salaris’. Ze weet nog niet zeker op wie ze gaat stemmen: ze twijfelt tussen de TPP en KMT. Het maakt haar niet zoveel uit wie er wint, als het maar een oppositiepartij is. ‘Er moet verandering komen’, zegt ze. ‘Het is niet gezond als één partij te lang aan de macht blijft.’
Ook voordat de verkiezingen hebben plaatsgevonden, heeft de opkomst van de TPP al effect op de Taiwanese politiek. De huizenprijzen zijn een prominent onderwerp in de campagne – naast de omgang met China – en de twee grote partijen lanceerden vorige maand ineens nieuwe programma’s rond ‘woonrechtvaardigheid’. Twee weken geleden voerde de DPP inderhaast een belasting op woningspeculatie in en een belastingkorting voor huurders.
‘Normaal is de maand voor de verkiezingen een rustige periode voor ons, want de campagne zit dan in de fase van de persoonlijke aanvallen’, zegt Lu Ping-Yi, directeur van Tsuei Ma Ma, een ngo die huurders helpt betaalbare woningen te vinden en die zich inzet voor hervormingen van de woningmarkt. ‘Maar dit keer strijden de drie partijen om de stem van de jongeren en is er veel meer aandacht voor het beleid. We hebben afgelopen maand vijf interviews gegeven, dat is nog nooit gebeurd.’
Tsuei Ma Ma bestaat sinds 1989, toen de huizenprijzen voor het eerst een flinke sprong maakten. Sindsdien is het probleem alleen maar erger geworden. ‘De overheid is erg terughoudend in het aanpakken van de hoge huizenprijzen’, zegt Lu. ‘Veel Taiwanese politici krijgen donaties van projectontwikkelaars en willen hun belangen niet raken. De regels over donaties zijn in Taiwan veel lakser dan in Europa of de Verenigde Staten. En er gebeurt veel onder tafel.’
Lu is blij met de extra aandacht voor de huizenprijzen, maar vindt dat de drie partijen aan symptoombestrijding doen. Ze beloven meer sociale woningen, maar zetten daarnaast vooral in op huursubsidies en kortingen op de hypotheekrente voor jongeren. ‘Als je de jongeren echt wil helpen, moet je zorgen dat de huizenprijzen dalen’, zegt hij. ‘Een korting op de rente, waarmee mensen rond hun 40ste een hypotheek kunnen nemen, is een vergiftigd geschenk.’
Volgens Lu is het programma van de TPP niet erg onderscheidend en zal de partij als ze macht krijgt ook snel in de greep van bouwbedrijven komen. Toch vindt hij de opkomst van een derde partij een goede zaak. ‘Het lijkt erop dat geen van de drie partijen een meerderheid zal halen’, zegt hij. ‘Ze zullen met zijn drieën over wetsvoorstellen moeten onderhandelen. Dat geeft ons als maatschappelijk middenveld meer kans om betere huisvesting te bepleiten.’
Of dat voldoende zal zijn om de problemen structureel te keren, valt af te wachten. In de wijken van Wanhua heerst scepsis. ‘Het stadsvernieuwingsproject in onze wijk sleept nu al twintig jaar voort. Er zijn al zo veel verkiezingen geweest en dat heeft nooit iets veranderd’, zegt Lin Jiayi. ‘Je krijgt nieuwe gezichten in het parlement, maar dezelfde resultaten. Dat is het grootste probleem: Taiwan gaat niet vooruit, maar houdt zich alleen maar bezig met interne gevechten.’
Taiwan (officieel: Republiek China) is een eiland met 23,5 miljoen inwoners op 180 kilometer van het Chinese vasteland. Enkele kleinere eilanden vlak bij de Chinese kust horen ook bij het gebied. Taiwan hoorde tijdens een deel van de Qing-dynastie (1644-1911) bij het Chinese keizerrijk, maar werd in 1895 door Japan gekoloniseerd. Na de Tweede Wereldoorlog kwam het onder Chinees bestuur. Toen de heersende Chinese partij Kuomintang in 1949 de burgeroorlog tegen de Communistische Partij verloor, trok die zich met zijn leger terug op Taiwan. Het Chinese vasteland werd de Volksrepubliek China, Taiwan werd de Republiek China, en beide China’s claimden elkaars grondgebied. Na decennia van democratisering in Taiwan voelen veel Taiwanezen zich steeds minder verwant met China. Slechts 8 procent van de bevolking wil een hereniging met China, 25 procent steunt formele onafhankelijkheid. De meerderheid houdt vast aan de status quo.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden