De gemeente, waarin het dorp Ter Apel ligt, vindt dat het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) zich niet houdt aan de afspraken die de twee partijen in 2010 met elkaar maakten. Volgens dat zogeheten bestuursakkoord mogen er maximaal tweeduizend asielzoekers verblijven in het aanmeldcentrum. Die limiet is gebaseerd op de opvangcapaciteit in het centrum, maar dient ook om de druk op het dorp Ter Apel te beperken.
Het maximale aantal wordt echter sinds 2021 regelmatig overschreden. Afgelopen december verbleven er 2.200 asielzoekers in het centrum. De Inspectie Justitie en Veiligheid luidde de noodklok, de locatie zou niet meer voldoen aan de ‘meest basale eisen van bed en bad’. Ook de GGD Groningen waarschuwde voor zowel veiligheids- als gezondheidsrisico’s.
De gemeente Westerwolde stuurde, na eerdere pogingen tot bemiddeling, het COA een schriftelijke sommatie om het aantal asielzoekers terug te dringen, maar de opvangorganisatie voldeed daar niet aan. Als laatste redmiddel stapt burgemeester Jaap Velema naar de rechter, naar eigen zeggen met tegenzin. Als het COA zich niet houdt aan de bestaande afspraak, eist de gemeente een dwangsom van 25 duizend euro per dag.
Alleen op korte termijn, zegt Viola Bex-Reimert, hoofddocent bestuursrecht aan de Universiteit Utrecht. Als de rechter de gemeente in het gelijk stelt, levert dat voor het Rijk een ‘acuut probleem’ op. Het Rijk is hoofdverantwoordelijk voor de opvang van asielzoekers en moet dan óf de dwangsom betalen, óf onderkomen regelen voor de mensen die niet meer in Ter Apel mogen verblijven. Daarom denkt Bex-Reimert dat de rechtszaak mogelijk een ‘breekijzer’ is, dat de patstelling tussen de betrokken partijen kan doorbreken.
Maar structureel kan de rechter volgens Bex-Reimert geen uitkomst bieden: ‘Het Rijk moet samen met de gemeenten tot een oplossing komen.’ Daartoe riep demissionair staatssecretaris van Asiel en Migratie Eric van der Burg de Spreidingswet in het leven, waarmee het Rijk gemeenten kan verplichten asielzoekers op te nemen. Maar nu de formerende partijen zich tegen die wet keren, lijkt ook dat geen makkelijke uitweg.
Het is de vraag wat de rechter in overweging zal nemen. Strikt gezien schendt het COA het bestuursakkoord, daarvoor is voldoende bewijs en ook het COA zelf ontkent dat niet. De opvangorganisatie kan zich wel op overmacht beroepen, omdat er simpelweg geen andere plek is voor de mensen in het aanmeldcentrum. Daar zou de rechter gehoor aan kunnen geven.
Het COA ontkent niet dat er in Ter Apel sprake is van een noodsituatie. In een eerdere reactie in de Volkskrant liet de organisatie weten het gevoel van de gemeente te begrijpen en te betreuren. ‘We doen er alles aan om het aantal mensen in Ter Apel naar beneden te krijgen.’
Tegelijkertijd benadrukt het COA dat het afhankelijk is van de opvangmogelijkheden op andere locaties elders in het land. Zolang die er niet zijn, kunnen de mensen in Ter Apel nergens heen. Daarin speelt ook het woningtekort een rol.
Eerder bleek dat het probleem niet alleen bij de uitstroom van statushouders ligt. De afhandeling van de asielaanvragen is de volgende kink in de kabel: die duurt vaak meer dan vijftien maanden.
Demissionair staatssecretaris Van der Burg zet in op snellere uitstroom van statushouders naar gemeenten. Die worden nu tijdelijk ondergebracht in hotels. Hij is als enige VVD’er voorstander van de Spreidingswet. Volgens Van der Burg moeten vooral gemeenten in Noord- en Zuid-Holland veel meer asielzoekers opvangen dan nu gebeurt. Bij gebrek aan huisvesting ziet Van der Burg heil in het inzetten van defensielocaties.
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) noemt het bouwen van woningen als uitkomst. Alleen met meer woningen kunnen gemeenten statushouders huisvesten. In de tussentijd ziet de VNG echter ook het belang van gedwongen spreiding van asielzoekers om Ter Apel te ontlasten.
Groningse burgemeesters steunen de rechtsgang van de gemeente Westerwolde, maar wijzen naar het kabinet. In een brandbrief aan aan staatssecretaris Van der Burg en minister van Justitie en Veiligheid Dilan Yesilgöz schrijven negen burgemeesters: ‘Het ontbreekt kabinet, bewindslieden, provincies en veel gemeenten aan effectieve daden. Een té groot deel van het land kijkt vooral toe en wendt het hoofd af.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden