De tot dusver geplande wapenleveranties aan Oekraïne ‘van een meerderheid van EU-lidstaten zijn te klein’, zei Scholz maandag. ‘We hebben hogere bijdragen nodig.’ De bondskanselier is zeker niet de eerste Europeaan die alarm slaat over het niveau van de Europese hulp aan Oekraïne – maar wel de voornaamste. Het schrijnende contrast met de snel gestegen Russische defensieproductie is al vele maanden zichtbaar. Maar nu de Amerikaanse militaire steun (tijdelijk) wegvalt, in afwachting van een politiek akkoord hierover in Washington, wordt de situatie nog urgenter.
‘Ondanks alle retoriek dat Oekraïne ‘zolang als nodig’ wordt verdedigd, heeft Europa grotendeels gefaald’, stelt Jack Watling van de Britse denktank Rusi. ‘De prijs voor deze gemakzucht wordt al betaald in Oekraïens bloed.’ Watling stelt dat waar Oekraïne afgelopen zomer net iets meer artilleriegranaten per dag kon afvuren dan Rusland, de Oekraïeners nu met moeite tweeduizend artilleriegranaten per dag afschieten terwijl Rusland bijna op tienduizend zit.
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
De klemmende vraag nu is: kunnen de democratische landen van Europa hun krachten verenigen en de productie van cruciale wapensystemen en munitie alsnog op een hoger plan brengen? En zo ja, zal dat op tijd zijn? In theorie kan het. De Europese Unie reageerde met een ‘big bazooka’ op de eurocrisis, bewerkstelligde een grootse Green Deal voor de verduurzaming van de Unie en richtte een coronahulpfonds op van 750 miljard euro.
Maar een ‘big bazooka’ voor de Oekraïense en Europese veiligheid is nog in geen velden of wegen te bekennen. En of die er komt, blijft ook na Scholz’ uitspraken ongewis. Terwijl de Russische productie op stoom komt, ook van de raketten waarmee het land Oekraïne treft, kampen Europeanen met lege voorraadkamers en op sommige plekken interne tegenstand tegen verdere hulp aan Oekraïne.
Hoewel Europese democratieën achterlopen bij het autocratisch bestuurde Rusland, is er wel degelijk sprake van een ommekeer. Het begrip Zeitenwende is niet alleen op Duitsland van toepassing. Het geldt trouwens ook voor de EU, waar nu zo veel wissels zijn omgezet dat je een Scrabblebord kunt vullen met afkortingen van nieuwe defensie-initiatieven.
Micael Johansson, de ceo van het Zweedse Saab (producent van onder meer gevechtsvliegtuigen en onderzeeboten), zegt tegen de Volkskrant dat er in zijn 38-jarige carrière bij Saab ‘nog nooit zo veel op defensiegebied is veranderd in zo’n korte tijd’. De eerste drie kwartalen van 2023 groeide zijn bedrijf 25 procent, zegt hij, en in korte tijd zijn 2.500 nieuwe mensen aangenomen.
Het inhuren van gespecialiseerd personeel is makkelijker geworden, zegt hij, omdat het imago van zijn industrie is verbeterd. ‘Jonge getalenteerde mensen die wij als hightechbedrijf willen inhuren – maar die ook kunnen kiezen voor Google of Spotify – kijken nu anders tegen ons aan.’
Maar als zo veel schakels zijn omgezet, waarom komt die productie dan zo langzaam van de grond? Het bekendste voorbeeld is de vorig jaar in maart aangekondigde EU-ambitie om binnen een jaar 1 miljoen 155mm-artilleriegranaten voor Oekraïne te produceren. De teller staat nu op minder dan de helft daarvan.
‘Het kost tijd’, zegt Johansson over die mislukte ambitie. ‘Saab maakt zelf 84mm-granaten en gebruikt tot op zekere hoogte hetzelfde ecosysteem van kleine leveranciers. En dan loop je tegen knelpunten aan als het gaat om ruwe materialen en explosieven.’ Niettemin is de productie van 84mm-granaten bij Saab al verdubbeld, en zit er nog een verdubbeling in de pijplijn voor het komende jaar.
Maar om de productie in heel Europa structureel te verhogen zijn langetermijnzekerheid en investeringen nodig, waardoor de hele aanvoerketen voor verschillende wapensystemen die Europese landen én Oekraïne nodig zullen hebben, naar een hoger plan wordt getild. En daarvoor zijn de huidige initiatieven, binnen en buiten de EU, te klein.
‘Over vijf jaar zal Oekraïne onze steun ook nog nodig hebben’, zei Commandant der Strijdkrachten generaal Onno Eichelsheim onlangs op een defensiebeurs in Rotterdam. Hij noemde de verdubbeling van Europese productiecapaciteit de komende vier jaar noodzakelijk. ‘Als we niet versnellen, gaat het ten koste van onze veiligheid.’
Eichelsheim ziet de noodzaak van een Europese oorlogseconomie. ‘Het moet zoveel mogelijk op Europees grondgebied gebeuren, want die strategische autonomie hebben we nodig. Als je heel veel moet produceren, moet dat zo dicht mogelijk bij het gevecht zijn en dat is toch in Europa.’
In verschillende Europese landen wordt hard gewerkt aan uitbreiding van de productiecapaciteit van onder meer munitie. En onlangs bereikten een aantal Europese landen, waaronder Nederland, met het Amerikaanse Raytheon een akkoord over de productie, in Europa, van duizend Patriot-raketten. Precies de raketten waaraan Oekraïne nu behoefte heeft.
Maar al deze initiatieven kosten tijd. Het probleem zit hem in schaal, middelen, versplintering en – nog steeds – gebrek aan politieke wil om van Europese defensieproductie een groot project te maken. Dat kan alleen als politici als Scholz zich vierkant achter zo’n project scharen – wat tot dusver niet is gebeurd. Wel wordt de Duitse weigering langeafstandsraketten aan Oekraïne te leveren aan de bondskanselier toegeschreven.
Dus hoe moet Oekraïne overleven tot de Europese productie op stoom komt? Dat kan niet zonder Amerikanen, zegt Saab-directeur Johansson. ‘Op de korte en middellange termijn blijven de Amerikanen heel erg belangrijk. Er gebeurt veel in Europa, maar niet genoeg om het alleen af te kunnen. We hebben de VS hierbij nodig.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden