Zo’n 3 centimeter ijs op woensdag tot en met vrijdag, waarna de schaatsvloer na het weekeinde misschien zelfs nog wat aangroeit ook. Dat is voorlopig de, met onzekerheid omgeven, verwachting van de naderende winterperiode in ons land. In het weekend voorziet het KNMI dooi, maar vooral eind volgende week zou het kwik opnieuw onder nul kunnen zakken.
‘We zijn de kou nog niet kwijt. Er komt een vrij lange periode aan met in elk geval ’s nachts vaak wel wat vorst’, zegt Peter Siegmund, klimaatonderzoeker bij het KNMI. En dat is in De Bilt, meteorologisch midden van het land. Verder landinwaarts en vooral in het noorden is het uiteraard kouder, omdat daar de zachte zeewatertemperatuur minder greep heeft op de buitentemperatuur.
Over de auteur
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech. Voor zijn coronaverslaggeving werd hij uitgeroepen tot journalist van het jaar.
Intussen zijn vorstperiodes wel degelijk veel zeldzamer zijn geworden, blijkt uit grafieken die Siegmund op verzoek van de Volkskrant opstelde. Het aantal ‘ijsdagen’, met een heel etmaal vorst, duikelde afgelopen decennia omlaag van gemiddeld meer dan tien per jaar begin jaren zestig, tot nog maar een stuk of zes per jaar nu. In 2014, 2020 en vorig jaar waren er zelfs in het geheel geen ijsdagen in Nederland, iets dat vorige eeuw maar eens in de twintig jaar voorkwam.
Vorstdagen, waarop de temperatuur op enig moment onder nul komt, zijn er nog wel ieder jaar: zo’n 63 in het hoge noorden, gemiddeld 53 per jaar in De Bilt. Toch hebben oude mensen het aantal vorstdagen gedurende hun leven flink zien teruglopen, van gemiddeld rond de 80 per jaar rond de Tweede Wereldoorlog tot het huidige aantal. En die trend lijkt door te zetten: afgelopen twee jaar was er maar op 41 dagen vorst, in 2020 zelfs maar op 31.
Maar, lichtpuntje voor ijsliefhebbers, dat zijn de gemiddeldes, de grote trends. In praktijk zijn er soms opeens nog steeds koudeperiodes. Zoals in 2010, een toch tamelijk recent jaar dat in de toptien van jaartallen met de meeste ijsdagen sinds 1900 verrassend genoeg op de vijfde plaats staat, met liefst 29 ijsdagen. In december van dat jaar vormde een samenspel van hoge- en lagedrukgebieden de perfecte lopende band voor de aanvoer van ijskoude, droge lucht uit het oosten. Later die maand viel er een dik pak sneeuw, waardoor de Kerst wit was.
Toch komen de jaren na 2000 maar nauwelijks voor in een andere hitparade – die van het zogeheten Hellmangetal. Dat getal telt het totaal aantal graden dat het in een winter onder nul is geweest bij elkaar op, en is zo een maat voor de strengheid van een winter. Volgens die maat hebben we sinds 1996 nooit meer een ‘koude’ winter gehad, met een Hellmangetal van meer dan honderd. Laat staan een ‘zeer koude’ of een ‘strenge’, met meer dan 160, respectievelijk 300 Hellmanpunten.
Veelzeggend is dat de afgelopen tien winters zelfs bij elkaar opgeteld nog niet eens genoeg Hellmanpunten verzamelden voor één strenge winter. Sinds 2014 hadden we vier zachte, één ‘zeer’ zachte en vijf ‘buitengewoon’ zachte winters, met Hellmanwaardes lager dan 40, respectievelijk 20 en 10.
De opwarmende werking van steden, wegen en andere bebouwing speelt daarin mee, maar uiteraard ook de opwarming van het klimaat. Komende decennia zal het aantal ijsdagen nog eens haast halveren, van ruim zes nu tot drie of vier rond 2050, blijkt uit nieuwe klimaatscenario’s die het KNMI afgelopen najaar presenteerde. Het aantal dagen vorst in De Bilt zal in die periode slinken van de huidige 53 tot iets tussen de 30 en 40 per jaar. Zelfs met streng klimaatbeleid zal de winter eind deze eeuw in Groningen en Friesland net zo zacht zijn zoals nu in het uiterste zuiden van Limburg.
Daarmee smelt, alweer 27 jaar na de laatste Elfstentocht, ook de kans op een klassieke schaatswinter, met Anton Pieck-achtige taferelen en eindeloze tochten over het krakende zwarte ijs van de grote meren. Een rondje op een ondergelopen weiland of een voorzichtig opgespoten schaatsbaan – dat lijkt de meest waarschijnlijke toekomst die voorlopig voor schaatsers is weggelegd.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden