‘Het gaat om een beroemde digitale aanval, de eerste waarbij dit nieuwe wapen is ingezet. Daarmee is de operatie ook het startpunt van de digitale wapenwedloop. Het is een heel ingenieus wapen, maar er was ook altijd weinig bekend over de aanval. Hoe is dat virus naar binnen gebracht? Nog steeds komen daar details over naar buiten en nu dus over de rol van een Nederlandse agent. Om wie ging dat? Hoe is de afweging om mee te doen gemaakt in politiek Den Haag?’
‘Mensen hebben vaak het beeld dat je als journalist een duidelijke tip krijgt in de trant van ‘zo is dit gegaan’. Zo werkt het niet – zeker niet in de wereld van inlichtingendiensten. Ik neem met mijn bronnen heel veel zaken door. En dan kan een kleine opmerking soms iets in beweging zetten. Het zijn brokjes informatie waarmee ik aan de slag ga.’
‘In gesprek met een bron werd ooit een keer over de Stuxnet-operatie gezegd dat het niet alleen maar een succesverhaal was. Dat kon veel impliceren, bijvoorbeeld dat het niet goed was afgelopen met de AIVD-agent. Dat kan reden zijn om een onderzoek te beginnen.’
‘Er zijn heel weinig mensen bij de inlichtingendienst die iets weten over hoe zo’n operatie precies is verlopen. Diensten werken op need to know-basis. Twee of drie mensen zullen de echte identiteit van AIVD-agent Erik van Sabben hebben geweten. In de laag daaromheen wist een aantal personen dat het om een ingenieur uit Dubai ging. Weer een laag verder verwijderd weten mensen wel dat er iemand gerekruteerd is, maar die beschikken weer niet over die andere persoonlijke details.’
‘De juiste mensen vinden om antwoorden op je vragen te krijgen is een proces van jaren. Eerst om de juiste personen te vinden. Daarna om een gesprek te voeren. Je kan je bovendien voorstellen dat iemand niet meteen alles op tafel legt bij een eerste gesprek. Zo krijg je steeds brokjes informatie waarvan je hoopt dat die uiteindelijk optellen naar een groter verhaal. In zo’n zoektocht ga ik alle kanten uit. Ik heb vaak gedacht dat ik op een dood spoor zat. Om zo diep in een inlichtingendienst te komen, heb je naast doorzettingsvermogen ook gewoon geluk nodig.’
‘In een onderzoek als dit stuit je heel lang op dichte deuren: er zijn veel mensen die vinden dat ze hier niet over moeten praten. Maar er zijn ook personen van de inlichtingendienst die het belangrijk vinden dat de waarheid naar buiten komt. Het gaat hier om een aanval op kritieke infrastructuur in een ander land, zonder dat bij de inlichtingendiensten duidelijk was op welke manier ze precies betrokken waren. Zo hoort een inlichtingendienst niet te opereren, vinden ook mensen bij de dienst zelf.’
‘Dat vind ik een moeilijke vraag. Ik ben een journalist, ik zoek graag uit wat er is gebeurd. Het is aan de politiek wat zij met de feiten doen. Wat wel belangrijk is, is dat uit dit verhaal blijkt dat inlichtingendiensten soms ook niet het hele overzicht hebben, terwijl hun acties wel grote gevolgen kunnen hebben.’
‘We leven nu in een wereld waarin inlichtingendiensten zich dankzij technologie meer naar de frontlinies van conflicten bewegen. In plaats van dat Iran werd gebombardeerd, hebben de Amerikanen met behulp van Nederland een sabotagevirus ingezet. Je kunt dus iets kapot maken zonder dat Iran weet wie dat eigenlijk heeft gedaan. Maar omgekeerd kan dat ook tegen ons ingezet worden. Mijn boodschap is: ‘Denk niet dat die schimmige wereld niet bestaat omdat je die niet ziet.’
‘De journalistieke zoektocht die leidt naar zo’n verhaal en wat je onderweg tegenkomt. De twijfel, het contact met bronnen, de spanning van het onderzoek. Het geeft een unieke inkijk: onderzoek doen in de wereld van de inlichtingendiensten is moeilijk vast te leggen. En toch is dat gelukt. In de serie ga je van heel dichtbij kijken naar hoe ik te werk ben gegaan.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden