Inlichtingendienst AIVD heeft nooit geweten dat het bij een riskante operatie in 2007 een destructief computervirus in een Iraans nucleair complex bracht, onthulde de Volkskrant maandag. De Nederlandse dienst werd daarover niet ingelicht door de Amerikaanse CIA. De Amerikanen lieten achterwege dat de apparatuur die de Nederlandse AIVD-agent in het ondergrondse complex installeerde, een nieuw wapen bevatte.
Ook is er destijds geen politieke afstemming geweest over de Nederlandse rol bij de sabotage. De betrokken minister van Binnenlandse Zaken was niet op de hoogte, minister-president Balkenende evenmin en ook de commissie-Stiekem, waarin de fractievoorzitters van de grootste partijen in de Tweede Kamer zitten, werd niet geïnformeerd. Daardoor is er geen politieke afweging gemaakt over de risico’s en gevolgen van de sabotage en de inzet van het nieuwe wapen. Het gebruikte virus, Stuxnet genoemd, raakte later op drift en infecteerde honderdduizenden computers wereldwijd.
Over de auteur
Huib Modderkolk is onderzoeksjournalist bij de Volkskrant, met bijzondere aandacht voor cybersecurity en inlichtingendiensten. Hij won meerdere journalistieke prijzen en is onder meer auteur van het boek Het is oorlog, maar niemand die het ziet. Eerder werkte hij bij NRC.
Frank Hendrickx is politiek verslaggever voor de Volkskrant. In 2022 kreeg hij de journalistieke prijs de Tegel voor zijn onthullingen over de mondkapjesdeal van Sywert van Lienden en co. Hendrickx was eerder correspondent in de VS en Rusland.
De partij van Pieter Omtzigt vindt dat de operatie er een is met ‘verstrekkende gevolgen’ zonder dat de Nederlandse inlichtingendienst doorhad ‘wat deze behelsde of teweeg zou brengen’. NSC-Kamerlid Jesse Six Dijkstra, die vier jaar voor de AIVD werkte lang nadat Stuxnet had plaatsgevonden: ‘Er is in deze kwestie geen algemene geopolitieke en maatschappelijke belangenafweging geweest en ook heeft geen parlementaire en institutionele controle plaats kunnen vinden – iets wat voor NSC heel belangrijk is.’
Kati Piri, Kamerlid voor GroenLinks-PvdA, vindt het ‘op meerdere niveaus’ vreemd wat er rond Stuxnet is gebeurd. ‘Het meest rare is nog wel dat bevriende inlichtingendiensten niet transparant zijn over een operatie waarbij een Nederlandse agent het meeste risico loopt en waarbij er ook voor Nederland als land veel op het spel staat.’ Piri noemt het ‘raar’ dat de AIVD zelf geen onderzoek deed naar wat de eigen agent op verzoek van anderen moest installeren.
Het GroenLinks-PvdA-Kamerlid vindt het ‘onbestaanbaar’ dat een dergelijke operatie plaatsvond zonder politieke instemming. ‘Niet alleen de verantwoordelijk minister van Binnenlandse Zaken, maar ook de ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie zouden hiervan op de hoogte moeten zijn’, aldus Piri.
Kamerlid Joost Sneller (D66) is het hiermee eens. Hij noemt politieke goedkeuring essentieel. ‘Alleen op die manier kan democratische verantwoording plaatsvinden.’ SP-Kamerlid Michiel van Nispen: ‘De AIVD kan niet op eigen houtje, zonder politieke afstemming, beslissen om aan zo’n operatie deel te nemen, zeker niet als we dan ook nog eens misbruikt worden door de CIA.’ Ook Van Nispen vindt ‘politiek toezicht’ op het handelen van de inlichtingendiensten cruciaal. ‘Op het moment zelf, maar ook achteraf.’
D66 en SP zeggen in de Kamer opheldering te gaan vragen over wat er precies is gebeurd rond de operatie-Stuxnet. Nieuw Sociaal Contract roept de AIVD op om alsnog de ‘politiek en de samenleving openheid te verschaffen’ over de Nederlandse betrokkenheid bij Stuxnet. De partij wil ook weten of (digitale) sabotage van kritieke systemen buiten een oorlogssituatie binnen de wettelijke kaders van de veiligheidsdiensten valt. Six Dijkstra: ‘Geheimhoudingsverplichtingen mogen nooit als excuus worden gebruikt om geen transparante belangenafwegingen te maken en geen politieke verantwoording af te leggen.’
De partij gaat schriftelijke vragen stellen aan de minister-president. ‘We vinden het van belang dat er een algemene reflectie komt op het functioneren van de democratische en bestuurlijke controlemechanismen van de Nederlandse inlichtingendiensten.’
De partij van Omtzigt bepleit al langer een apart meldkanaal bij de Tweede Kamer of Rekenkamer voor medewerkers van inlichtingendiensten die misstanden willen doorgeven. Daarbij moet iemand betrokken zijn die bevoegd is staatsgeheimen in te zien. NSC-fractievoorzitter Pieter Omtzigt diende hierover in 2022 een initiatiefnota in. Nieuw Sociaal Contract wil nu serieus werk maken van zo’n meldkanaal.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden