De democratie staat mondiaal onder druk. De gevestigde westerse democratieën moeten terugvechten en in elk geval niet toestaan dat grondrechten worden aangetast door populistische partijen.
De kiezers van Bangladesh hebben gisteren de aftrap verricht voor het electorale superjaar 2024. Ongeveer twee miljard mensen, de helft van de volwassen wereldbevolking, zal in meer dan zeventig landen naar de stembus gaan.
Een feest van de democratie zal het helaas niet worden. Dat blijkt al in Bangladesh, waar de belangrijkste oppositieleider huisarrest heeft gekregen van een regering die zich in de richting van een eenpartijstaat beweegt. Aan het einde van het jaar, in november, vindt de grootste test voor de democratie plaats: de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Dat Donald Trump überhaupt nog een kans maakt na zijn leugens over de verkiezingsuitslag en zijn aandeel in de bestorming van het Capitool, laat zien hoe verziekt de Amerikaanse democratie al is. Een zege van Trump zou een enorme klap zijn voor de democratie in Amerika en de rest van de wereld.
Helaas behoren verkiezingen steeds meer tot het draaiboek van de autocratische leider. In sommige landen, zoals Rusland (maart) of Rwanda (juli), zijn ze een slecht toneelstuk rond een dictator die bij voorbaat de meeste stemmen zal halen. Maar in veel andere landen gaat het er iets subtieler aan toe. Er is een oppositie, maar die wordt op alle mogelijke manieren dwarsgezeten door het staatsapparaat met doorgaans verzonnen aanklachten wegens corruptie, belastingaanslagen, administratieve vergrijpen of banden met het buitenland. De oppositie kan geen verhaal halen, want een onafhankelijke rechtspraak bestaat niet meer. Ook de media worden gedomineerd door de regerende partij.
Dit jaar zijn er vooral zorgen over India (april/mei). De hindoe-nationalistische premier Modi is populair en zal gaan winnen. Waarschijnlijk zal die zege hem aanmoedigen om nog meer druk op rechters en media uit te gaan oefenen. Ook de rechten van minderheden komen verder onder druk te staan. India zal zich nog meer ontwikkelen tot een ‘onliberale’ democratie, waarin de regering democratisch gekozen is, maar zich niets aantrekt van de grondrechten van minderheden.
Zo staat de democratie mondiaal onder druk. De gevestigde westerse democratieën moeten terugvechten en in elk geval niet toestaan dat grondrechten worden aangetast door populistische partijen. Dat geldt ook voor Nederland, waar dinsdag weer formatiegesprekken met de PVV beginnen.
Helaas is de reputatie van de democratische wereld aangetast. Democratieën beschouwen zichzelf als bakens van internationaal recht, maar hun morele statuur wordt ondermijnd door hun zwakke optreden tegenover het excessieve geweld van Israël in de Gazastrook.
Ook de steun aan Oekraïne staat de laatste maanden onder druk. Oekraïne is, met al zijn gebreken, een democratisch en op het Westen georiënteerd land dat door Rusland is aangevallen. Een Russische zege zou rampzalig zijn voor de democratie en zal door autoritaire regimes worden opgevat als een signaal dat geweld loont, omdat het Westen zichzelf uiteindelijk niet genoeg pijn wil doen om de democratie te verdedigen.
De weerbaarheid van de democratie dreigt van binnenuit ondermijnd te worden door de opmars van het populisme. Een zege van Trump zou een catastrofaal einde zijn van een jaar waarin de democratie mondiaal onder druk staat, tegen de achtergrond van twee oorlogen. Hopelijk zal het niet zover komen.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Source: Volkskrant