Op een plein in de wijk Hazmieh begint de kerkklok te beieren. Naast een standbeeld van Paus Johannes Paulus II zet een peuter haar eerste stapjes. Een zondag als zovelen in deze christelijke buitenwijk van de Libanese hoofdstad Beiroet, en toch is dat niet hoe het voelt voor Joumana Haber (52). De uitbater van een kleine bakkerij aan het kerkplein is bang. Banger nog dan tijdens de laatste oorlog tussen haar land en Israël in 2006. Toen de oorlog in Gaza uitbrak, afgelopen herfst, begon ze meteen boodschappen te hamsteren.
Afgelopen dinsdag is haar stad voor het eerst in zeventien jaar geraakt bij een Israëlische luchtaanval. Het doelwit, een hoge Hamas-leider, was weliswaar heel precies gekozen, maar wie zegt dat het daarbij zal blijven? ‘In Gaza heeft Israël ook christelijke wijken gebombardeerd’, zegt Haber. ‘Ik heb beelden gezien van kinderen bij wie de ledematen waren afgerukt. Onverdraaglijk. Ze sparen niemand.’
Over de auteur
Jenne Jan Holtland is correspondent Midden-Oosten voor de Volkskrant. Hij woont in Beiroet, en is auteur van het boek De koerier van Maputo (2021).
De spanningen tussen de buurlanden zijn in jaren niet zo groot geweest, en steeds meer waarnemers houden rekening met een nieuwe Israëlische invasie van Libanon – de vierde in een halve eeuw. Israëlische gevechtsvliegtuigen voerden dit weekend verkenningsvluchten uit boven meerdere Libanese steden. In een afgemeten reactie op de dood van Hamas-leider Al-Arouri schoot de militante beweging Hezbollah (een bondgenoot van Hamas) zaterdagochtend ruim zestig rakketten richting de Israëlische vliegbasis Meron. Slachtoffers zouden daarbij niet zijn gevallen.
Volgens bronnen van de Washington Post houden Amerikaanse diplomaten er rekening mee dat Israëls premier Benjamin Netanyahu’s een grootschalige aanval op Libanon gaat lanceren, in een poging zijn populariteit op te vijzelen die in eigen land tot een nulpunt is gedaald. Kort na 7 oktober stond Israël ook al op het punt dat te doen, aldus de krant, maar president Biden wist Netanyahu toen op andere gedachten te brengen. Een diplomatieke oplossing heeft de voorkeur, herhaalde minister Yoav Gallant (Defensie) vrijdag, ‘maar we naderen het punt waarop de zandloper omslaat.’
Lang niet iedereen in Libanon is zo bang als bakker Haber. Velen reageren opvallend laconiek, en hebben na jaren van rampen (hyperinflatie, een verwoestende explosie in de haven) een dikke huid gekweekt. ‘Het klinkt misschien ongevoelig, maar die luchtaanval van deze week was drie kilometer verderop’, glimlacht de 41-jarige pastoor Jad (‘geen achternaam’) tussen twee kerkdiensten door. Oftewel: niet in zijn eigen wijk. Dat is het enige wat telt.
Ook tot de Gazanen voelt hij een grote afstand, zegt de pastoor, en dat heeft alles te maken met de geschiedenis. De Palestijnen zijn altijd een splijtzwam geweest in de Libanese geschiedenis. De één voelt solidariteit, de ander ziet hen als ongewenste bezoekers. Begin jaren zeventig verhuisde Yasser Arafat het hoofdkwartier van zijn Palestijnse Bevrijdingsorganisatie (PLO) naar Beiroet, hetgeen de aanleiding vormde voor twee Israëlische invasies. Libanon verzonk in een bloedige burgeroorlog (1975-1990), met de PLO als een van de strijdende partijen. ‘Als je hebt meegemaakt dat je familieleden door de PLO worden vermoord, kun je moeilijk compassie voelen voor de Palestijnen nu’, zegt Jad met gedempte stem.
Nog groter is de verdeeldheid over het sjiitische Hezbollah, dat behalve een gewapende tak ook een fractie in het parlement heeft. De beweging slaat zichzelf op de borst als de ware verdediger van de Libanese soevereiniteit, maar namens wie doen ze dat? Niet namens ons, mort een deel van de christenen (zo’n 30 procent van de bevolking).
Hezbollah beschouwen ze als een ondermijning van de staat, onder meer omdat de organisatie geld en wapens uit Iran ontvangt en meedogenloos afrekent met critici. Ze vinden dat het nationale leger het land zou moeten verdedigen. Dat klinkt logisch, ware het niet dat het leger praktisch failliet is (salarissen worden betaald door de VS en Qatar) en qua slagkracht niet in de buurt komt van Hezbollah. Pastoor Jad knikt. ‘Met hun M16-geweren en kalasjnikovs komen ze niet ver.’
In een notendop is dat de Libanese paradox: beslissingen over oorlog en vrede zouden genomen moeten worden door het centrale gezag, maar dat is er nauwelijks. Door politiek gekissebis ontbeert het land sinds veertien maanden een president, en de interim-premier geldt als tandeloos. Ministers geven openlijk toe dat ze geen invloed hebben. Hezbollah heeft vrij spel. ‘Ik ben geen fan van ze’, zegt buurtbewoner Sarah Harmouche (36), ‘maar ik ben opgelucht dat ze niet aansturen op een grote oorlog.’
Andere Libanezen zijn minder vergevingsgezind. Verderop in de stad komt een plukje gepensioneerden bijeen op straat voor een wekelijkse pot backgammon. Joe Haddad (60), oud-strijder bij de ultrarechtse christelijke falangisten, zegt briesend dat hij Hezbollah niet vertrouwt. De Iraanse invloed in de regio is hij beu. ‘Kijk naar Irak, Syrië, Jemen: ieder land waar de Iraniërs zich mee bemoeien, gaat naar de knoppen.’
Haddad tilt de pand van zijn jas op, achter zijn broekriem zit een revolver geklemd. Decennia geleden, toen hij nog niet mank liep, schoot hij als scherpschutter op Arafats PLO-mannen. Met de Libanese soevereiniteit had dat weinig te maken, zijn militie zat in een monsterverbond met de zuiderburen. Grijzend: ‘Israël is onze vriend.’
Pragmatisme is in Libanon nooit uit de mode geweest. Voor een militaire training mocht Haddad de grens over naar de Israëlische stad Nahariya. Een nieuw herenakkoord zit er vandaag niet in, zegt hij. ‘Israël heeft ons niet meer nodig. Ze doen nu zaken met grotere spelers als Saoedi-Arabië en de Emiraten.’
Terwijl het backgammon-bord wordt dichtgeklapt, haast Haddad zich te zeggen dat hij op zijn oude dag best bereid is voor het land te vechten, op voorwaarde dat Hezbollah het initiatief aan het leger overlaat. Veel landgenoten zeggen hem dat graag na, maar weten ook dat het een wensdroom is, waarvan de slagingskans voorlopig nul is. Hun lot ligt in handen van Hezbollah. In deze onzekere tijd is dat de enige zekerheid.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden