Het worden de ‘twaalf meest intense, kakofonische maanden voor de democratie sinds het idee meer dan 2.500 jaar geleden werd gemunt’, schreef de Financial Times al. In 2024 houden meer dan 70 landen verkiezingen. Nooit eerder mocht zo’n groot deel van de wereldbevolking stemmen: de helft van alle volwassenen, ongeveer 2 miljard mensen.
Toch betekent dat niet dat de wereld zich op een democratisch hoogtepunt bevindt. Eerder zal het jaar 2024 bepalend blijken voor het toekomstige democratische gehalte van de landen waarin al die verkiezingen plaatsvinden.
Over de auteur
Maartje Bakker is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder werkte ze op de politieke redactie en was ze correspondent in Spanje, Portugal en Marokko.
Kiezen de Verenigde Staten bijvoorbeeld voor een leider als Donald Trump, die heeft laten zien dat hij weinig respect heeft voor de onafhankelijkheid van instituties als media en rechtspraak? Of kan toch Joe Biden beginnen aan een tweede termijn als president?
Het recordaantal aan verkiezingen in 2024 vindt plaats op een moment dat er in veel landen een tendens is naar autocratie. Na de val van de Sovjet-Unie bewoog de wereld zich aanvankelijk in de richting van meer vrijheid en democratie. Maar die beweging is inmiddels al een aantal jaren op zijn retour.
Volgens het V-Dem Institute van de Universiteit van Göteburg in Zweden is de kwaliteit van de democratie voor een gemiddelde wereldburger op hetzelfde niveau als in 1986. Dat komt vooral door een democratische teruggang in Azië, en in mindere mate in Oost-Europa en Latijns-Amerika. Het instituut kijkt naar democratie in de brede zin des woords: van vrije verkiezingen tot persvrijheid, van een onafhankelijke, sterke rechtspraak tot vrijheid van vereniging.
Andere wetenschappers zijn evenmin positief gestemd. Het Internationaal Instituut voor Democratie en Electorale Assistentie, ook gevestigd in Zweden, vond dat in 2022 méér landen zich in autocratische dan in democratische richting bewogen. Dat was zo voor het zesde jaar op rij.
De eerste verkiezingen van dit jaar zijn dit weekend in Bangladesh, maar het lot van dat land lijkt bezegeld: daar heeft de oppositie geen eerlijke kans, en staat de uitkomst bij voorbaat vast.
Spannender wordt het volgende week in Taiwan. Als de regerende Democratische Progressieve Partij daar wint, vergroot dat de mogelijkheid van Chinese militaire escalatie – iets waar de oppositie voortdurend op wijst. De uitkomst, zo merkte Simon Tisdall van The Guardian op, ‘zal waardevol zijn om te zien hoe hoog de democratie nog wordt aangeslagen – wanneer een vastberaden volk een werkelijke keus kan maken te midden van sterke druk van buitenaf’.
In India, waar komend voorjaar verkiezingen zijn, lijkt het erop dat premier Narendra Modi en zijn hindoe-nationalistische partij opnieuw gaan winnen. Modi is populair, onder andere vanwege de stevige economische groei in zijn land. Tegelijkertijd hebben minderheden, zoals moslims, het moeilijk. Er zijn ook zorgen over de toenemende druk op de media en de rechtspraak.
Ook in Indonesië en Mexico, qua inwoneraantal het vierde en tiende land van de wereld, zullen dit jaar verkiezingen zijn. In beide gevallen zwaait de zittende president af – al werd in Indonesië onlangs de zoon van de populaire president Joko Widodo naar voren geschoven als de ‘running mate’ van zijn opvolger.
In Mexico strijden twee vrouwen om het presidentschap. De onafhankelijkheid van democratische instituties is er niet gegarandeerd, zeggen experts. De democratie bestaat er pas kort, met de eerste echt vrije verkiezingen in 2000. Daardoor hebben democratische instituties, en ook de rechtspraak, weinig geschiedenis om op te steunen.
Toch zal voor de wereld als geheel de uitkomst van de Amerikaanse verkiezingen het meest bepalend zijn. Als Trump in november wordt gekozen, zal dat verder bijdragen aan de afbrokkeling van de morele autoriteit die liberale democratieën lange tijd hadden, is de vrees.
Volgens Kevin Casas-Zamora, hoofd van het Internationale Instituut voor Democratie en Electorale Assistentie en voormalig vicepresident van Costa Rica, is het verdwijnen van zo’n lichtend democratisch baken nou net een van de verklaringen voor de wereldwijde beweging richting autocratie.
Daarnaast noemde hij er in de Financial Times nog drie: ‘het beeld dat democratieën langzaam en onhandig zijn in het voldoen aan sociale wensen’, de ‘straffeloosheid’ voor corruptie, en ‘de grote mate van maatschappelijke onzekerheid die ertoe leidt dat autoritaire figuren worden omarmd’.
Het zijn klachten die ook in Europa niet onbekend klinken – waar trouwens ook verkiezingen zijn, in juni, voor het Europees Parlement. Ook hier rammelen leiders met autocratische neigingen aan de poort. De verwachting is niet dat ze het bestuur van de Europese Unie overnemen. Maar, zo schreef journalist John Kampfer in Foreign Policy: ‘De opkomst van extremisten zal wel de hele dynamiek in Europa veranderen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden