Dat was een uitstekende column van Martin Bosma, op 24 oktober 2010 in NRC. NRC-ombudsman Arjen Fortuin haalde hem in zijn rubriek van 16 december 2023 terecht aan: ‘Laten we elkaar niets wijsmaken: we liggen elkaar niet. Volgens u ben ik een populist, extreem-rechts, zet ik groepen tegen elkaar op, ben ik stiekem tegen de democratie en eigenlijk deep down inside een fascist.’
Een zeer raak zelfportret, ik had het niet kunnen verbeteren. Bosma is inderdaad een populist, extreem-rechts, zet groepen tegen elkaar op, is stiekem tegen de democratie en eigenlijk deep down inside een fascist. Tegen deze karakteristiek valt steeds minder in te brengen.
Over de auteur
Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en (gast)columnist voor de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier meer over ons beleid.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Bosma is woordvoerder van een dictatoriaal geleide eenmanspartij, waarvan de leider geen tegenspraak duldt, een hetze tegen moslims voert, bewust de pijlers van rechtsstaat en democratie ondermijnt door de rechterlijke macht en de vrije pers aan te vallen. Wilders: journalisten zijn, uitzonderingen daargelaten, tuig van de richel. Inderdaad: dat is de taal van het fascisme. De Lügenpresse vormde ook bij Goebbels een vast onderdeel van het ophitsrepertoire. Vervang in Wilders’ citaat ‘journalisten’ door PVV-ers, en het benadert daarom de waarheid dichter.
Zijn door Bosma onderschreven ‘democratie’-opvatting is die van een autocraat: ik ben door ‘het volk’ gekozen, dus ik mag doen wat ik wil. Een voorproefje van Bosma’s modus operandi in zijn nieuwe rol kregen we recent al toen een Kamerlid van Denk stelde dat een aantal standpunten van de PVV zeer controversieel waren. Bosma: elke fractie heeft wel controversiële standpunten, mijn fractie heeft de meeste zetels, en is dus het minst controversieel.
De hierin verwoorde minachting (wij zijn lekker met 37, jullie maar met 3) illustreert precies waartoe de rechtsstaat dient: als brandmuur tegen ‘de wil van het volk’. Het is het verschil tussen een constitutionele en plebiscitaire democratie, tussen een liberale en een illiberale – het model van Orbán en ook Poetin, als bekend de grote idolen van Wilders en zijn geestverwant Baudet.
De essentie: de democratie gaat over de wil van de meerderheid, de rechtsstaat over de bescherming van de minderheid tegen de mogelijke willekeur van die meerderheid. Daarom kan de Grondwet, die de grondrechten vervat die die bescherming moeten bieden, ook niet zo makkelijk worden veranderd, slechts met tweederde meerderheid. Waar dat geen voorwaarde is, loopt de vrije samenleving snel gevaar - zie de maar ternauwernood verhinderde plannen voor Israël van Netanyahu, ook al een vriendje van Wilders.
Nooit heeft de Tweede Kamer zichzelf zozeer besmeurd als door de verkiezing van Bosma. Met een voorzitter die het parlement in het verleden als nep-parlement heeft betiteld, heeft dit zichzelf alsnog tot een nep-parlement gedegradeerd en elk moreel gezag bij de wel fatsoenlijk gebleven helft van Nederland verloren.
Onthutsend onnozel is in dit opzicht zowel het verdedigen van Bosma’s verkiezing als van coalitiebesprekingen met een evidente vijand van de democratie door veel traditioneel-rechtse politici. Ik zie dan nog even af van hun argument dat een partij die met een kwart van de stemmen de grootste is niet uitgesloten mag worden. Een argument dat in 1933 ook bij de NSDAP - toen nog iets groter - werd gehanteerd: ze zijn zo groot, we kunnen echt niet om ze heen. Nee: sommigen wíllen niet om ze heen, omdat ze voor hun eigen agenda kansen zien. Eindelijk geen gezeur meer over de villasubsidie, 130 kilometer of het klimaat.
Wat Bosma betreft: die zou technisch zo’n goede voorzitter zijn, die zich altijd keurig aan de regels houdt. Dat kan wel zo wezen, maar het Kamervoorzitterschap staat voor meer: het is ook een symbolische functie met morele lading. Zoals CDA-fractieleider Henri Bontenbal terecht opmerkte: het komt niet alleen op democratische spelregels, maar ook op democratisch ethos aan. Een halve fascist die straks op 4 mei een krans op de Dam gaat leggen? Voldoende reden voor alle oud-verzetsstrijdersorganisaties om daar voortaan verre van te blijven.
Wat Wilders betreft: die zal zich echt niet inhouden, die houdt zich aan geen enkele afspraak, dat heeft Rutte I geleerd. Vraag voor wat veelzeggende ervaringen maar aan Gerd Leers. Hem intomen met papieren afspraken: een illusie. Zoals Wilders zelf stelt: ik zeg geen sorry en neem niets terug. Wilders ‘valt niet mee’. Dat dachten velen bij Trump ook – en indertijd eveneens bij Hitler.
Een voorproefje van staatkundig vandalisme zagen we al met de poging om te verhinderen dat de Eerste Kamer zich over de spreidingswet zou buigen. De desbetreffende motie, die menig nog wèl beschaafd VVD-burgemeester van woede deed ontploffen, kreeg zelfs de steun van de NSC – als iemand nu door de mand valt, na maandenlange betogen over constitutionele zuiverheid, is het Omtzigt.
Het is tekenend voor de snelle normalisering van de verloedering die Wilders’ verkiezingszege teweeg heeft gebracht: de grote aanpassingsbereidheid. En dat is misschien nog verontrustender dan die zege zelf. Onder het grootste deel van de aanhangers van VVD en NSC bestaan amper bezwaren tegen een coalitie met de PVV, zelfs met Wilders als premier, omdat men Timmermans erger vindt.
Daaruit moet ik als linkse Nederlander concluderen dat ik, negentig jaar nadat mijn Duitse grootouders in hun vaderland met een uit soortgelijke socialistenhaat voortvloeiende morele verwording van de ‘burgerlijke partijen’ werden geconfronteerd, de overgrote meerderheid van mijn rechts stemmende medeburgers op een basaal niveau niet meer kan vertrouwen, omdat zij op een cruciaal moment hun particuliere materiële belangetjes en kleinzielige hobby’s boven essentiële politieke veiligheid voor álle ingezetenen laten prefereren.
Dat stemt zeer bitter.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Source: Volkskrant