Toen Ireen Wüst een paar weken geleden op tv weer iemand een 1.500 meter met twee armen strak op haar rug zag schaatsen, grapte de gestopte schaatser tegen haar vrouw: ‘Ik had hier patent op moeten aanvragen.’
Jarenlang was het devies op de schaatsmijl: de rechterarm zwaait al schaatsend mee van achteren naar voren, en weer terug. Nederlands beste olympiër besloot het in het laatste deel van haar carrière anders te doen. Nu krijgt zij meer navolging dan ooit.
Over de auteur
Lisette van der Geest is sportverslaggever voor de Volkskrant en schrijft al ruim tien jaar over olympische sporten als schaatsen, tennis, judo, handbal en zeilen.
Het is een trend, maar wel een die schaatstrainer Jac Orie ‘de toekomst’ noemt. Wüst reed in 2018 in Zuid-Korea met twee armen op de rug naar olympisch goud op de 1.500 meter. Tot die tijd kwam het sporadisch voor en dan alleen bij mannen. Wüst, de eerste die op deze wijze olympisch goud won, opende de ogen van anderen.
‘Eerst lachen ze je nog uit. Maar op een gegeven moment had ik best veel gewonnen en dachten ze: o, misschien is dit ook wel wat voor mij.’ Kjeld Nuis zag dat Wüst haar 1.500 meters een stuk rustiger en daardoor efficiënter reed. Hij volgde. Zijn goud op de Winterspelen van Beijing in 2022 pakte hij met beide armen op de rug.
Joy Beune, zijn vriendin en tot die tijd steeds vierde in klasseringen, noemde het rijden met twee armen op haar rug als reden voor haar eerste brons, in december bij de wereldbekerwedstrijd van Polen. Een paar weken later werd ze op dezelfde manier nationaal kampioen op de 1.500 meter.
Het stopt daar niet. Femke Kok schaatste een week voor de NK een trainingswedstrijd over 1.000 meter: haar armen? Die hield ze op de rug. De Tsjechische Martina Sablikova doet het, de Noren ook. Het Amerikaanse schaatsfenomeen Jordan Stolz oefende ermee, evenals de Chinees Ning Zhongyan. Thomas Krol deed een poging en zo zijn er nog veel meer.
De 1.500 meter is het koningsnummer: hierop komen sprinters en allrounders samen. Schaatsers groeien op met de stelregel dat afstanden tot de 1.500 meter met beide armen of met één arm ‘los’ worden gereden.
Vanaf de 3.000 meter schaatst het gros van de rijders de rechte stukken met twee armen op de rug. Dan geldt: twee slagen voor de bocht gaat een arm los, ter ondersteuning bij het overstappen in de bocht, twee slagen na de bocht gaat de rechterarm weer op de rug. Op sommige schaatsers na, die een voorkeur hebben altijd met een arm los te rijden.
Een armzwaai helpt bij het bewaren, of juist het verhogen van het ritme. Niet voor niets gaat starten altijd met beide armen los. Dan draagt de beweging bij om snelheid te maken. Wüst merkte: als ik beide armen op mijn rug hou, krijg ik meer rust en ontspanning in mijn slag, waardoor ik minder energie kwijt ben. Dankzij haar armhouding trapte ze, zoals schaatsers dat zeggen: ‘niet naar achteren’.
Schaatsen bestaat uit zijwaarts afzetten om daarmee naar voren te bewegen. Hoe zijwaartser dat afzetten, des te effectiever de beweging. Dat kan tegenstrijdig voelen. Nuis betrapt zich er soms nog steeds op dat hij uit gretigheid om de finish te halen juist zijn schaatstechniek afraffelt. Wüst: ‘Ik heb dat er bij Kjeld in onze Reggeborgh-tijd echt proberen in te rammen: ook tot de finish doorrijden met twee armen op je rug.’
Ook voor Nuis en Beune geldt dat ze makkelijker in de buurt van hun ideale schaatstechniek komen als ze hun armen op de rug houden. ‘Het gekke is dat Joy juist op een hogere frequentie kan rijden dan wanneer ze haar arm los houdt’, zegt Erik Bouwman, haar coach bij IKO. Doordat haar schaatzit klopt.
Een goede rompstabiliteit is een vereiste bij het schaatsen op hoge snelheid met twee armen op de rug. Nuis: ‘Ik vind het fijn dat ik juist op mijn core kan letten, in plaats van op mijn benen.’
Als het melkzuur in zijn benen met de meter toeneemt heeft hij afleiding. ‘Ik weet niet of het de allersnelste manier is om de 1.500 meter te rijden’, zegt hij ook. ‘Maar voor mij is het wel de allerbeste manier om mijn 1.500 meter vlakker te houden dan vroeger en zo iets meer over te houden aan het einde.’
Schaatstrainer en bewegingswetenschapper Orie kijkt verder dan de beweegredenen van onder anderen Wüst en Nuis en wijst op de aerodynamica. ‘Steek maar eens je arm uit het raampje als je in een auto zit die 50 kilometer per uur rijdt’, zegt hij. Dan is de luchtweerstand duidelijk voelbaar. Dezelfde snelheden worden met gemak op de 1.500 meter gehaald.
Daarom noemt hij het de toekomst van het schaatsen: ‘Luchtweerstand scheelt zoveel.’ Zo’n 80 procent van de weerstand op een ijsbaan komt van de lucht, hoe harder een schaatser gaat, des te groter die factor.
Nuis koos een jaar voor de Spelen van Beijing om aerodynamische redenen ook voor een speciaal schaatspak. Voorheen waren de armen van zijn pak volledig lycra, nu latex. ‘Als je je armen stilhoudt, is dat sneller.’
Er heerste in eerste instantie ook een soort taboe op. Dan hoorde Wüst: ‘o, je reed lekker nonchalant met twee armpjes op de rug naar de finish.’ Nonchalant, dacht ze dan verontwaardigd. Wat denk je zelf? Het is hartstikke zwaar.
Orie stelt ook: niet iedereen kan het. Met twee armen op de rug rijden op 1.500 metersnelheid moet bij een schaatser passen. In de woorden van Nuis: ‘Je moet niet als Bambi rondrijden.’ Orie: ‘Het draait om anatomie. Als je bijvoorbeeld heel kromme knieën hebt, of flinke o-benen, dan wordt het lastiger om de balans te houden.’
Het draait volgens Orie om ‘een trade-off’. ‘Tussen balans houden, hoe je snelheid kunt maken en luchtweerstand. Als je alle drie aspecten kunt bewaken, ben je spekkoper.’ De trainer laat de keuze aan zijn schaatsers. Sommigen worden er juist onrustig van om met twee armen op de rug te rijden. Dat geldt voor Antoinette Rijpma-De Jong. Thomas Krol is ook zo’n schaatser.
‘Ik ben natuurlijk niet gek, ik zie de een na de ander er hard mee rijden, dus ben ik het ook gaan proberen’, zegt Krol. ‘Maar in die wedstrijd kwam ik erachter: nee, jongens, dit werkt voor mij absoluut niet.’
De olympisch kampioen op de 1.000 meter stelt op hoge snelheid zijn armen nodig te hebben voor zijn coördinatie. Hij vindt het ‘oprecht knap’, hoe Nuis en anderen dat doen. ‘Grote namen, zij bewijzen dat het werkt. Aan de andere kant heb ik heb ik mijn snelste races met een arm los gereden, dus heb ik het in principe niet nodig om hard te schaatsen.’
Krol vindt een medestander in Wesly Dijs, zondag op de EK naast Nuis een van de Nederlandse kandidaten op de 1.500 meter. Hij besprak de techniek met zijn coach Gerard van Velde, maar waagt zich er voorlopig niet aan.
Het voelt niet comfortabel en er zijn te veel belangrijke wedstrijden op dit moment om er flink op te trainen. ‘Kijk, het wereldrecord staat ook nog steeds met één arm los’, zegt hij. ‘Het is bewezen aerodynamischer, maar je weet niet of voor iedereen geldt. Ieder heeft zijn voorkeurshouding. Maar misschien ga ik het in de toekomst wel proberen.’
De twee jaar geleden gestopte Wüst zou het wel weten. Zij denkt, thuis voor de tv: ‘had ik het destijds ook maar op de 1.000 meter geprobeerd’.
Chris Huizinga rijdt zaterdag de 5.000 meter zelfs continu met twee armen op zijn rug. Ook in de bochten. Dat is uiterst ongewoon en heeft een technische reden voor de schaatser van Jumbo-Visma. Al geldt ook daar dat het aerodynamischer is. ‘Ik kom uit het inline-skaten en merk dat ik bochten zo makkelijker loop’, zegt hij. De eerste keer probeerde hij dit tijdens een 10.000 meter, een jaar geleden.
‘Ik ging zo naar de kloten, toen schoot door mijn hoofd: ik kan het proberen met twee armen op de rug. Ik heb niks meer te verliezen.’ Wel dacht hij: nu moet ik zeker hard rijden, want dit wordt uitgezonden op tv, met commentaar. Anders denken mensen dat ik het opgeef. Huizinga: ‘Maar ik ging vervolgens een seconde per ronde harder. Dit werkt voor mij.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden