De geest van Oekraïne moet gebroken, zo lijkt de boodschap van Ruslands ongekende zware aanvallen. Met een enorme vuurkracht is het uit op overbelasting en uitputting van de Oekraïense luchtverdediging en het breken van de moraal.
De Oekraïense regering waarschuwde er al maanden voor en nu is hij losgebroken: een nieuwe Russische winter van terreur. Uit het wolkendek boven Oekraïense steden schieten sinds vorige week vrijdag grote aantallen kruisraketten, kamikazedrones, hypersonische en ballistische raketten.
‘We hebben nog nooit zoveel doelwitten op onze monitoren gezien’, zei de woordvoerder van de Oekraïense luchtmacht na een aanval die zeker 39 burgers doodde.
De luchtaanvallen zijn de zwaarste sinds de eerste dagen van de grote invasie, nu bijna twee jaar geleden. Vorige week vrijdag vuurde Rusland in één keer 158 raketten en drones af op Oekraïne. In de nacht van maandag op dinsdag volgde een salvo van 134 raketten en drones.
Rusland is uit op overbelasting en uitputting van de Oekraïense luchtverdediging. Die is in het afgelopen jaar aanzienlijk versterkt met moderne westerse systemen. Oekraïne zegt de meeste Russische raketten en drones uit de lucht te schieten. Maar hoelang houdt het land dat vol, nu de aanvoer van nieuwe munitie onzeker is?
Over de auteur
Tom Vennink schrijft voor de Volkskrant over Rusland, Oekraïne, Belarus, de Kaukasus en Centraal-Azië. Hij reist geregeld naar de oorlog in Oekraïne. Eerder was hij correspondent in Moskou.
De tweede Russische winter van terreur is anders dan de eerste. De vorige begon vroeger en bestond uit kleinere salvo’s raketten en drones. Door een Oekraïens gebrek aan luchtafweer slaagde Rusland erin om het energienet ernstig te beschadigen. Miljoenen burgers kwamen in de kou zonder elektriciteit, verwarming en water te zitten, al wist Oekraïne een totale ineenstorting van het energienet af te wenden. Monteurs werden de nieuwe helden van Oekraïne.
Nu kiest Rusland voor een nieuwe tactiek om Oekraïne zo hard te raken, dat de bevolking zijn doorzettingskracht verliest. Maandenlang bouwde Rusland zijn raketarsenalen op. Ruslands wapenindustrie produceerde het afgelopen jaar meer dan ooit. De veiligheidsdiensten legden een netwerk van handelsroutes aan om componenten voor precisieraketten te importeren en zo westerse sancties te omzeilen. Wapenfabrieken breidden het aantal ploegendiensten uit. Niet-militaire bedrijven werden militaire bedrijven, zoals een bakkerij die nu drones produceert.
Oekraïne en het Westen hebben de winter zien aankomen. Jens Stoltenberg, secretaris-generaal van de Navo, waarschuwde eind november dat Rusland opgebouwde raketvoorraden zou gaan gebruiken om Oekraïne ‘in het donker en de kou te zetten’. ‘We moeten Rusland niet onderschatten’, aldus Stoltenberg. ‘De Russische economie staat in oorlogsstand.’
Ook kan Rusland rekenen op zijn bondgenoten. Zo ontving Rusland ballistische raketten van Noord-Korea en hoopt het binnenkort ook raketten te krijgen van Iran, zo stelde de Amerikaanse regering donderdag. Vorige week vrijdag en afgelopen dinsdag sloegen er voor het eerst in de geschiedenis Noord-Koreaanse raketten in op Europees grondgebied.
De massale salvo’s overweldigen de Oekraïense luchtafweer. ‘Het beeldscherm was vrijwel helemaal rood’, zei Joeri Ihnat, woordvoerder van de luchtmacht op de Oekraïense televisie. ‘We hebben niet de middelen om alle raketten te onderscheppen.’
Het Russische leger probeert de luchtafweer te slim af te zijn door raketten eerst door het Oekraïense luchtruim te laten cirkelen voordat ze op hun doel afstevenen. Andere raketten nemen omwegen door andere luchtruimten, zoals dat van de Europese Unie: het Poolse leger stelt dat een van de Russische raketten 40 kilometer boven Polen vloog en daarna afboog naar Oekraïne.
Vooralsnog weet Oekraïne de meeste raketten uit de lucht te schieten dankzij westerse luchtafweersystemen, zoals de Amerikaanse Patriot, de Noorse Nasams en de Duitse Iris-T. Die bleken ook bestand tegen de kroonjuwelen van de Russische raketindustrie: zeker tien Kinzjal-raketten, hypersonische raketten die volgens Rusland een snelheid kunnen bereiken van tien keer de geluidssnelheid, zijn volgens Oekraïne uit de lucht gehaald. In een video is te zien hoe een onderschepte Kinzjal in de rivier bij Kyiv plonst.
Cruciaal voor Oekraïne is nieuwe munitie voor de luchtverdediging. De mobiele luchtafweer bij Kyiv heeft voldoende munitie voor ‘de volgende paar zware aanvallen’, zei de Oekraïense generaal Serhi Nayev donderdag. ‘Maar op de middellange- en lange termijn hebben we hulp nodig van westerse landen om onze raketvoorraden aan te vullen.’
Oekraïense nervositeit over wapenleveranties uit het Westen is te begrijpen. In tegenstelling tot de Russische wapenindustrie staat de Europese wapenindustrie nog altijd niet in volle oorlogsstand: onlangs werd duidelijk dat de EU haar belofte aan Oekraïne van 1 miljoen artilleriegranaten bij lange na niet gaat halen. De VS kondigden voor de jaarwisseling hun allerlaatste wapenpakket voor Oekraïne aan. Voor nieuwe steun is instemming van het verdeelde Congres nodig.
Nieuw deze winter is echter dat Oekraïne beter in staat is om terug te slaan. Afgelopen zaterdag, een dag na de eerste zware Russische luchtaanval, voerde Oekraïne zijn grootste luchtaanval op Russisch grondgebied uit. Video’s tonen brand en schade in Belgorod, een Russische stad in de grensstreek. Volgens Rusland vuurde Oekraïne zeker acht raketten af en kwamen er 22 mensen om bij de aanvallen.
De Oekraïense wraakactie is qua schaal onvergelijkbaar met de Russische aanvallen, maar toont aan dat de Oekraïense wapenindustrie ook grote stappen heeft gezet. Rusland bevestigde dat Oekraïne zijn raketten afschoot met een Oekraïens raketsysteem. Westerse regeringen hebben Kyiv verboden om geleverde wapens te gebruiken voor aanvallen op Russisch grondgebied. ‘Hoeveel raketten de vijand ook afvuurt’, zei de Oekraïense president Volodymyr Zelensky tijdens de jaarwisseling, ‘wij zullen opstaan’.
Source: Volkskrant