Op een bankje voor het winkelcentrum Mall of the Netherlands in Leidschendam lurkt de 18-jarige Calvin gretig aan zijn vape. Die navulbare e-sigaret met knipperende lichtjes heet de RandM Tornado 9000, is zuurstokroze gekleurd en produceert een indrukwekkende dampwolk, zozeer dat Calvins hoofd – zwart petje en een vlasbaard – bij het uitblazen even onzichtbaar wordt. Calvins lievelingssmaken zijn blueberry sour raspberry, pink lemonade en watermelon ice. Over het verbod daarop maakt hij zich geenszins druk.
Sinds 1 januari mogen e-sigaretten alleen nog maar een tabakssmaak hebben. Dat betekent dat alle andere, honderden vloeistoffen met fruit-, snoep- of koffiesmaak die ook Calvin gebruikt voor zijn navulbare e-sigaret, niet meer verkocht mogen worden. Dat geldt ook voor kleurrijke wegwerpvapes die smaakjes bevatten. Volgens demissionair staatssecretaris Maarten van Ooijen (VWS) zijn ze ‘niet bedoeld om volwassen rokers van hun tabaksverslaving af te helpen, maar gericht op het aanspreken van een nieuwe doelgroep.’
Volgens Van Ooijen is vapen ‘voor heel veel jongeren in korte tijd iets heel normaals geworden en daar moeten we echt iets tegen doen’. Uit onderzoek van kennisinstituut Trimbos bleek dat een op de vijf jongeren in de leeftijd 15-25 het afgelopen jaar heeft gevapet. 69 procent van de gebruikers van e-sigaretten combineren het vapen met roken. De onderzoekers vrezen dat vapen de opmaat vormt naar het roken van reguliere sigaretten.
Hoe schadelijk de vapes zijn, is niet helemaal duidelijk. Volgens het RIVM is de e-sigaret waarschijnlijk minder ongezond dan het roken van sigaretten. Bij vapes komt geen teer of koolmonoxide vrij, zoals bij het verbranden van tabak. Wel bevatten ze (meestal) de verslavende – en giftige – stof nicotine en nog een drietal andere schadelijke stoffen. Studies naar de langetermijneffecten zijn er nog niet.
Calvin vapet stevig door. Hij haalt een tweede RandM Tornado 9000 uit zijn zak, die hij bij zich heeft voor het geval de batterij van de andere op is. Hij heeft ze gekocht van een klasgenoot. ‘Eerst verkocht hij ze voor 20 euro, nu verkoopt hij ze aan anderen voor 15 euro, maar aan mij voor 10 euro. Dat is wel lekker.’
Zijn klasgenoot ziet kansen in het smaakjesverbod, zegt Calvin. ‘Hij koopt grote dozen in met vapes en vloeistoffen uit China en laat die naar Nederland komen. Dus hij gaat nu alleen maar meer geld maken.’
En zo niet, dan kan Calvin altijd nog op sociale media zoals Snapchat kijken. Daar bieden handelaren vapes en vloeistoffen aan, die ze ook nog eens thuis bezorgen. ‘Het klinkt een beetje gek, maar ik heb zo mijn dealers’, aldus Calvin.
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), belast met de handhaving van het smaakjesverbod en de illegale verkoop van vapes, liet in 2023 ruim zeshonderd posts van sociale media verwijderen. Ook werden er negenhonderd advertenties van Marktplaats geschrapt. ‘Bij het in de handel brengen van vapes met smaken treedt de NVWA op met een boete die kan oplopen tot 4.500 euro’, aldus een woordvoerder.
Sommige vapeshops in de grensstreek hebben zich voorbereid op de kabinetsmaatregel door te verhuizen naar België, waar geen smaakjesverbod geldt. ‘Smaakverbod? Niet in onze winkel in België’, meldt NLDamp uit Breda, dat onlangs een nieuw filiaal in Meer opende, op zijn website.
E-Liquidwinkel in Bladel verplaatste zijn activiteiten naar Arendonk. ‘Op slechts 5 minuten van de Nederlandse grens!’, jubelt het bedrijf. ‘En gooi meteen je tank vol in Arendonk ;-) Scheelt 0,40 euro per liter!’
Ook eSmokingCity verhuisde medio oktober van Baarle-Nassau naar een locatie in het Belgische tweelingdorp Baarle-Hertog. Dat had volgens eigenaar Corné Bodden vooral te maken met de aanmerkelijk betere parkeergelegenheid bij het nieuwe pand. Maar de verhuizing kwam vanwege het smaakjesverbod ook wel goed uit.
Toch loopt het donderdagmiddag in Baarle-Hertog niet storm met Nederlandse vapers op zoek naar aardbei, mango, kers, kokosnoot of een van de honderden andere smaken. Verkoopmedewerker Machèle de Groote ziet sinds de jaarwisseling wel wat ‘nieuwe gezichten’ onder de klanten. Maar van een stormloop is (nog) geen sprake.
Volgens de Elektronische Sigaretten Bond Nederland werd in de weken voor het smaakverbod flink gehamsterd. ‘Maar ik denk ook niet dat mensen uit Amsterdam of Groningen nu dat hele eind gaan rijden om bij ons in te slaan’, zegt eigenaar Bodden. ‘Mensen zijn gemakzuchtig. Dan stappen ze misschien toch maar over op de tabakssmaak die wel is toegestaan. Of ze gaan de vapes via internet bestellen.’
Volgens hem schiet het smaakjesverbod zijn doel voorbij. ‘Er is nog nooit iemand bij ons langs geweest die zei: ik heb nog nooit gerookt, ik ga eens vapen’, aldus Bodden. De doelgroep die staatssecretaris Van Ooijen met de maatregel vooral wil beschermen – schoolgaande jeugd – komt er in zijn winkels sowieso niet in. ‘Kinderen onder de 18 jaar mogen de winkel officieel niet betreden’, waarschuwt een bord bij de ingang.
‘Als je iets verbiedt, gaan ze het zoeken in het illegale circuit’, verzucht verkoopster De Groote. ‘Dan weet je helemaal niet welke stoffen erin zitten. Dat is gewoon slecht voor de volksgezondheid.’ Die conclusie wordt beaamd door de 52-jarige Gilène Vermeulen uit Chaam, die vaste klant is en een aantal zoete vloeistoffen aanschaft.
Ze was een verstokte sigarettenroker die veel last had van een terugkerende keelontsteking, vertelt ze. Sinds ze is overgestapt op vapes, gaat het een stuk beter. ‘Ik ben zelfs aan het zakken met de nicotine en zit nu op 4,5 milligram (per milliliter). Dat lukt me vooral door het smaakje.’
De 18-jarige Calvin neemt in Leidschendam nog eens een diepe hijs. ‘Ik blijf gewoon vapen, man.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden