Vrijdag (vandaag) valt er met de Eurojackpot maar liefst 120 miljoen euro te winnen. ‘Wil jij ook ZOOOVEEL meer?’, is de slogan van de allergrootste loterij van Nederland. ‘Zoveel meer’ dekt de lading goed, want 120 miljoen is zó veel meer dan een gewone burger zich kan voorstellen. Hoeveel miljoenen zijn genoeg om de jackpot te spekken? Moet de jackpot zooo groot zijn?
Over de auteur
Jonas Van der Slycken is econoom en auteur van Genoeg voor iedereen. Naar een economie die zorgt voor mens en planeet (2023).
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De pot met goud dikte de laatste weken aan van de minimale jackpot van 10 miljoen euro tot dit astronomische maximumbedrag. Waarom? Omdat geen enkele burger uit de achttien deelnemende landen de juiste vijf getallen en twee bonusgetallen aankruiste. De kans om de jackpot te winnen is dan ook minder dan een op
139 miljoen.
De totale winkans bij de Eurojackpot is amper één op 26. De verwachte opbrengst voor deelnemers aan kansspelen, is verlies. Gegokt is verloren. Behalve voor enkele gelukkigen. En voor de loterij, want aan de trekking verdient vooral zij: kansspelen organiseren is een lucratieve business. Zo bekeken, zorgen loterijen voor een omgekeerde herverdeling van de massa naar een of enkele gefortuneerden. De massa financiert en onderhoudt de levensstijlen van nieuwe superrijken.
Concreet zou ik voorstellen om de jackpot van de lotto en andere kansspelen te begrenzen tot maximaal 1 miljoen euro. Waarom? 1 miljoen euro is immers de rijkdomsgrens die aangeeft vanaf wanneer je niet langer gewoon rijk, maar superrijk bent. Recent onderzoek onder leiding van Ingrid Robeyns vond dat Nederlanders een doorsneegezin met twee volwassenen en twee kinderen labelden als ‘superrijk’ vanaf 2,2 miljoen euro. Dat is per volwassene afgerond 1 miljoen euro.
Waarom zou iemand dankzij een loterijen of kansspelen meer dan superrijk worden? Vandaar dat ik een jackpotlimiet bepleit van 1 miljoen euro. 1 miljoen netto omdat op prijzen boven 449 euro een kansspelbelasting van toepassing is die sinds 1 januari 2024 30,5 procent bedraagt
Voor toekomstige jackpotwinnaars verandert er weinig. Velen zullen nog steeds euforisch zijn als ze ‘Jackpot!’ kunnen roepen. Je kan nog steeds je droomhuis kopen of bouwen. Meer mensen verdienen het om in het lottogeluk te delen. Want met 120 miljoen euro kunnen we niet één, maar 120 mensen plezieren met 1 miljoen.
Stel je voor dat we de geldpotten voor winnaars in tweede en derde rang extra spekken, dan werkt de lotto meer herverdelend. 120 miljoen euro, dat is ook 100 duizend euro voor 1.200 mensen. Bij de huidige huizenprijzen is een droomhuis dan iets moeilijker. Maar met een ton kun je misschien in deeltijd gaan werken, je woning energiezuinig renoveren of een eigen zaak beginnen.
Sinds 2018 is Nederland bijna vijftig loterijmultimiljonairs rijker. De jackpot is 31 keer gevallen bij de Lotto, zeventien keer bij de Staatsloterij en één maal bij de Eurojackpot. Met de oudejaarstrekking van de Staatsloterij won iemand in Woensdrecht 30 miljoen euro belastingvrij. Ook het kleine broertje, de Lotto, heeft een stevige jackpot van minstens 2,5 miljoen euro.
Een jackpotlimiet van 1 miljoen euro voorkomt dat er lottomultimiljonairs bijkomen. Dit is broodnodig omdat groeiende ongelijkheden de polarisatie voeden, waardoor de samenleving als los zand uit elkaar valt.
Kunnen we het ons nog veroorloven om superrijken te onderhouden in een wereld waarin ongelijkheid, armoede en klimaatchaos woeden? Een bijkomende reden om de jackpot te beperken komt voort uit het feit dat de biosfeer kreunt wanneer het krioelt van de miljonairs.
Als het aantal dollarmiljonairs blijft groeien, zoals de afgelopen dertig jaar, dan zal volgens een Europese studie hun aandeel in de wereldbevolking stijgen van 0,7 procent vandaag naar 3,3 procent in 2050. Met de daarbij behorende uitstootstijgingen zouden deze nieuwe miljonairs beslag leggen op bijna driekwart van het resterende koolstofbudget om onder 1,5 graden opwarming te blijven.
De levensstijlen en statusconsumptie van miljonairs met gigavilla’s, met vruchtbare landbouwgrond als paardenweides, jachten, privévliegtuigen en ruimtereisjes zijn niet in overeenstemming met het behalen van onze klimaatdoelen. Wij minder vliegen, minder kaas eten en op de pedalen beuken dat het een lieve lust is – en Bella de koe loopt er beteuterd bij nu ze haar methaanscheten tracht in te houden. En de superrijken maar vrolijk verder vervuilen. Rechtvaardig is anders.
De loterij is een spiegel van onze maatschappij. Ze reproduceert het dominante verhaal van ‘the sky is the limit’ en maakt ons immuun voor excessieve rijkdom en groeiende ongelijkheden. Want wie weet ben jij de volgende die een fortuin wint? Een jackpot van 1 miljoen euro prikt die maatschappelijke the-sky-is-the-limitdroom door. Het is niet meer dan een fata morgana. Met al die miljonairs in de ruimte zal dra blijken dat ook de ruimte beperkt is.
Zo’n jackpotlimiet helpt bovendien om een ander verhaal te vertellen, want extreme rijkdom najagen maakt ons niet gelukkig. Een verhaal, waarbij we ons succes en onze levensstijlen niet langer vergelijken met de immer groeiende en ongrijpbare rijkdom van superrijken. Een nieuw verhaal, dat ongelijkheid en extreme rijkdom voor enkelingen niet meer tolereert, maar ons laat wennen aan meer gelijkheid en een goed leven voor iedereen normaliseert.
Zo’n schijnbaar eenvoudige beleidsingreep heeft een enorm effect. We zouden in een heel andere samenleving wonen. Het ministerie van Financiën is aandeelhouder van de Nederlandse Loterij en verkent momenteel of deze te privatiseren valt. Die privatisering kunnen we beter afblazen.
In de plaats daarvan kan de Loterij zich beter terugtrekken uit de Eurojackpot. Publieke loterij is van staatsbelang. Zoals hierboven betoogd zijn er redenen genoeg voor de bevoegde demissionair staatssecretaris Marnix van Rij om een jackpotlimiet van
1 miljoen euro in te stellen. Een uitgelezen kans om geschiedenis te schrijven.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden