‘Gooi er een dubbeltje in, en je krijgt een euro aan verhalen’, waarschuwt de Almelose wethouder Eugène van Mierlo (44), voor hij gepassioneerd begint te vertellen over het thema dat hem landelijke bekendheid gaf: zijn strijd tegen fraude en criminaliteit in de zorg.
Vorige week was er in die strijd een opvallende meevaller. De directeur van zorgbedrijf Victorie, dat miljoenen euro’s aan subsidies en zorgbudgetten kreeg om mensen met een verstandelijke beperking of verslaving onderdak en begeleiding te bieden, moet tóch voor de rechter komen. Volgens de gemeente verduisterde deze Nina B. tonnen. Eerder leek het er nog op dat ze vrijuit zou gaan, omdat het OM wegens gebrek aan bewijs weigerde te vervolgen.
Via een artikel 12-procedure – een klacht tegen die beslissing – dwong wethouder Van Mierlo nader onderzoek af. Op basis daarvan geeft het gerechtshof hem nu gelijk. ‘Een novum’, noemt de wethouder het zelf. Hij heeft het tot zijn missie gemaakt ervoor te zorgen dat ‘geld bedoeld voor de zorg ook terechtkomt bij de zorg’. En dus niet bij ‘criminele types’ die ‘misbruik maken van mensen die hulp nodig hebben’.
Toen Van Mierlo in 2018 CDA-wethouder werd in Almelo, met zorg in zijn portefeuille, belandden er al snel documenten op zijn bureau ‘met casuïstiek die ik onbestaanbaar vond’. Het waren rapporten van de sociale recherche over misstanden in de zorg. Veelal betrof het kleine bedrijfjes die misbruik maakten van gemeentelijke bijdragen die – op grond van de wet maatschappelijke ondersteuning (wmo) – beschikbaar waren voor inwoners in nood.
‘Er waren dagbestedingslocaties waar de hele dag vrijwel alleen maar spelletjes werden gespeeld, in plaats van te werken aan zorgdoelen. Er waren geluiden over dagbestedingen die reisjes organiseerden en envelopjes met geld uitdeelden om cliënten over te halen vooral naar hun zorgorganisatie over te stappen. Maar er waren ook rapporten over criminele activiteiten, waarbij mensen in afhankelijke posities door zorgbureaus werden ingezet om henneptoppen te knippen.
‘Ik kreeg daarover al vrij snel een rapport van de sociale recherche. Daarin stond dat de directeur met geld van het zorgbureau honderden bezoekjes aan het casino bracht. Ze nam cliënten zelfs mee. Ook kocht ze een tasje van Louis Vuitton voor cliënten, een duur trainingspak en werd zelfs een borstvergroting voor een cliënt betaald.’
‘Het is een beetje speculeren, maar ik vermoed dat het erom gaat cliënten te paaien met cadeaus, zodat ze bij je blijven en niet gaan klagen bij de gemeente over ondermaatse zorg. Ook al is dit een relatief klein zorgbureau, toch gaan er miljoenen euro’s in om.’
‘Daar lijkt het wel op. Wij wisten destijds al dat er tonnen verdwenen waren in het casino. Als het OM dan zegt ‘we gaan er niks mee doen’, dan heb je maar één keuze: een artikel 12-procedure. Het is volgens mij niet vaak gebeurd dat een gemeente dit doet, maar we vonden dat we moreel niet anders konden. En het ging ons ook om het statement: als zorggeld niet op de goede plek terechtkomt, komen wij in actie. Ik heb nu vier keer aangifte van zorgfraude gedaan en dit is de eerste keer dat het tot vervolging gaat komen. Beter gezegd: moet komen. Maar gelet op de capaciteit begrijp ik ook dat het OM moet prioriteren.’
‘Dat rapport was schrikbarend. Zorgcriminaliteit is een vorm van ondermijnende criminaliteit, over de rug van mensen die ondersteuning nodig hebben. Al vanaf 2018 controleren wij aan de poort en nemen we zorgbedrijven tijdens het aanbestedingstraject minutieus onder de loep. We kijken naar het opleidingsniveau van medewerkers en checken hun diploma’s. We onderzoeken de financiële gezondheid van zorgbureaus en hun verwevenheid met andere bedrijven. Wat moet bijvoorbeeld een autohandelaar in de zorg? Soms zijn hele constructies opgetuigd waarmee geld tussen bedrijven in een holding heen en weer wordt geschoven. Dan is het moeilijk te achterhalen waar het uiteindelijk terechtkomt. We hebben ook een integriteitsbepaling: de directeur van een zorgbureau moet verklaren dat hij de afgelopen jaren niet met politie of justitie in aanraking is geweest. Via de wet Bibob toetsen we de komende aanbesteding ook nog eens.’
‘De gemeenteraad vroeg daar laatst ook naar. Tussen juni 2018 en augustus 2023 hebben we hier 715 duizend euro aan uitgegeven, vooral aan kosten voor externe advocaten. Personeelskosten hebben we niet berekend, omdat het hebben van toezichthouders simpelweg een verplichting is voor gemeenten. In diezelfde periode hebben we 4,1 miljoen euro teruggevorderd, waarvan we nu 3,5 miljoen hebben terugontvangen. De balans slaat dus heel positief uit.’
‘Ik durf te wedden van niet. Ik hoor enkele gemeenten zeggen dat ze 0,2 of 0,3 fte aan toezichthouders besteden. Het opsporen van deze vorm van criminaliteit vergt veel meer dan dat. Als je zoekt, dan vind je. Met alle krappe budgetten in de zorg, vind ik dat dit topprioriteit verdient.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden