Op het gevaar af voor naïeve positivo versleten te worden in deze tijd waarin de maatschappelijke en politieke polarisatie links dusdanig verlamt dat het het initiatief aan (extreem-)rechts moet laten, zie ik óók duidelijke lichtpuntjes en perspectief.
Daags na de verkiezingszege van PVV (in mijn ogen het resultaat van dertig jaar neoliberaal ieder-voor-zich-en- God-voor-ons-allenpropaganda en -beleid; ergo: wantrouwen en achterdocht jegens alles en iedereen, vooral jegens overheid en politiek) sloeg ik het treuren en janken over en voelde niets dan vechtlust.
Ongetwijfeld kun je dat psychologisch duiden als ‘ontkenning’ of ‘overreactie’, maar ik was kort tevoren op bezoek in Preston in Noord-Engeland, en daar zag ik wat bevlogen bestuurders samen met betrokken bewoners, ambtenaren, ondernemers, ankerinstituten als ziekenhuizen, voor elkaar hebben gebokst qua sociale gelijkheid, democratisering van de economie en gemeenschapsopbouw, in pakweg vijftien jaar.
Over de auteur
Christine Otten is schrijver en gastcolumnist van de Volkskrant. Ze vervangt deze week Danka Stuijver. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Tégen de neoliberale stroom in en ondanks bezuinigingen en onverschilligheid van ‘hun’ (zeer) rechtse regering(en). Zonder zich overigens als ‘links’ of ‘socialistisch’ te profileren, maar uitgaande van ethische waarden die je ‘humanistisch’ zou kunnen noemen: hoe zorg je ervoor dat de waarde die mensen in een gemeenschap creëren ten goede komt aan de mensen in die gemeenschap en niet wegvloeit naar anonieme bedrijven, consortia en aandeelhouders? Oftewel: welzijn, fatsoenlijk werk en inkomen (‘living wage’), gezonde leef- en woonomgeving en goed onderwijs voor allen boven winstmaximalisatie voor enkelen.
Omdat ik eerder schreef over Community Wealth Building (weet iemand een goede Nederlands vertaling?) mocht ik – op eigen kosten – mee naar Preston met een delegatie van bewoners, ambtenaren, ondernemers en welzijnswerkers uit Amsterdam Nieuw-West, op zoek naar inspiratie voor hun eigen buurt.
Preston is een middelgrote stad ten noorden van Manchester. Toen in 2008 de financiële crisis toesloeg had dat desastreuze gevolgen voor de toch al niet al te welvarende stad. Wat er nog was aan industrie trok weg of ging failliet. De stad verpauperde (nog meer) en werd berucht vanwege het hoge aantal zelfmoorden.
Ook het Westview Leisure Centre, een overdekt sportcomplex in de migrantenwijk Ribbelton, draaide met verlies; niemand kon de contributie nog betalen. We staan in de klimhal, naast het zwembad en de sauna’s, de gym met apparaten en boksballen. Buiten is de foodtruck, net als het Leisure Centre inmiddels coöperatief eigendom van bewoners én lokale (horeca)ondernemers voor wie corona de nekslag was. De gemeente stond garant.
Waar hebben mensen behoefte aan, dát was de vraag, vertelt Omar Khan, een gedreven opbouwwerker uit de buurt wiens ouders decennia geleden vanuit Pakistan naar Preston kwamen voor werk. Op festivals in Liverpool en Manchester genereert de foodtruck geld, dat na aftrek van de salarissen van de werkers, terugvloeit naar de coöperatie. Iedere week krijgen honderden kinderen daarvan een gratis maaltijd. Jongeren een koksopleiding.
Bewoners kunnen er terecht voor gratis gezondheidsadvies en mental health-cursussen; wie geen contributie kan betalen mag gratis sporten; schooluniformen kunnen worden gewassen in wasmachines (aangeschaft omdat ouders geen geld daarvoor hebben). Doordat het centrum veel meer is dan een sportcomplex, kan het ook financiering krijgen van bijvoorbeeld de National Lottery en is het minder kwetsbaar.
Leuk zo’n sympathiek coöperatief buurtproject. Kapitalisme is hardnekkig; graaien ook. Systemen verander je niet zomaar. Matthew Brown, als Labour-wethouder medeverantwoordelijk voor de transitie van zijn stad, staat naast Omar. Vermoeidheid is van zijn gezicht te lezen; onverzettelijkheid ook. Ontroerend te zien hoe bewoners, lokale ondernemers en ambtenaren zich gesteund weten door hem. Zijn telefoon staat altijd aan. Zijn betrokkenheid is écht.
Eerder die dag nam hij ons mee naar een florerend coöperatief yogacentrum, een coöperatie van klussers en kunstenaars die goedkoop huizen isoleren, het Saharacentrum (Sahara betekent Hoop) waar vrouwen met afstand tot de arbeidsmarkt een opleiding krijgen met baangarantie in de zorg. De werkloosheid is sowieso drastisch teruggelopen, net als het aantal zelfmoorden. De binnenstad kruipt uit het dal; volgend jaar opent de bibliotheek in het nu nog vervallen maar majestueuze Victoriaanse gebouw aan het centrale plein. Er zijn 8.500 bomen geplant, een coöperatief onderwijscentrum opgezet, nieuwe woningen gebouwd…
Het geheim: lokaal aanbesteden. Arbeid en kapitaal samen laten vallen (coöperaties). Samenwerken ondanks ideologische verschillen. Natuurlijk geen panacee. Maar het genereert wél hoop. In Schotland, dat inmiddels een minister voor Community Wealth Building heeft, zorgt de aanpak bovendien voor een feminisering van de economie: 73 procent van de 6.004 Schotse coöperaties (omzet: 4,3 miljard pond) wordt door vrouwen opgezet en gerund.
Wordt vervolgd.
Source: Volkskrant columns